Îro li Rojavayê Kurdistan’ê şoreşek rêve diçe. 19’ê tirmeha 2012’da bi awayekî fermî Kurdên Rojavayê Kurdistan şoreşa xwe bi dest girtina saziyên dewleta metinger ve îlan kirin. Pê re jî gav bi gav li giştî Kurdistan’a Rojava de şoreşa xwe bi serxwestin. Tam salek bû ye ku Kurdên Rojava xwe bi rêve dibin.
Pir balkêşe ku gelek deverên cîhanê yên wek Kurdistan’a Rojava dema xweseriya xwe îlan dikin tevahî dewletên cîhanê nebin jî piranî qebûl dikin, ango dipejirînin. Lê mixabin ruxmê ku Kurdên Rojava ev salekî zêdetire ku şoreşa xwe ilan kirine hêna jî hem nehatiye qebûl kirin, hem jî êrîş bê navber hemberî wan berdewam dikin.
Lê tiştê herî zêde balkeş ewe kû, hêzên navnetewî yên xwe hevalbendên gelên bindest dibinîn li her kesek zêdetir êrîşê Kurdan dikin. Nasnakin. Berde naskirinê rojane tehdît dikin. Gefan lê dixwin.
Em êrîşên dewletên wek komara turkiye fêmdikin. Em êrîşên dewletên wek Iraq û Îran’ê jî fêmdikin. Dîsa êrîşên dewleta Suriye jî fêmdikin. Lê mixabin em êrîşên dewletên qaşo xwe demokratîk dihesibînin fêmnakin. Û naxwazin fêm ji bikin. Ji ber kû ew dewletên qaşo xwe demokratîk dihesibînin sed sal berî niha çikirin em baş dizanin.
Em bînin bîra xwe; Lozanê de çi hatibû kirin? Kê mafên gelê Kurd û mafên gelên Ermenî û Asûrî firotibûn?
Kê ji bona berjiwendiyên xwe yên qirêj gelên herêmê firotibûn?
Kê gelên ne misilman rastê de hêliştin? Kê ew gur kirin û piştra jî holê de heliştin çûn?
Kî bû sedem ku Kurd bi mîlyonan werin qetilkirin? Werin mişextî kirin? Werin koçkirin? Werin helandin? Di komkujîya çandî re werin derbas kirin?
Bersiv pir zelal û xwerû ye; dewletên Rojava, dewletên qaşo xwe cîhana demokratîk dihesibînin, dewletên şerê cîhana yekê a dabeşkirinê de serketin! Hîn berbiçav, dewletên wek Îngîlîstan, Fransa û DYE û nokerên wan…
Çi bû Lozan?
Lozan di sala 1923 roja 24’ê tirmehê hatibû li darxistin. Di vê civînê da qala Kurdan hîç nehatibû behskirin. Tev de Kurd hewaleyî turkan hatibûn kirin. Kurd wekî ku tenêne hatibûn hesibandin. Ango hatibûn înkar kirin.
Heçku Kurd di civîna Sewrê de maf hatibû dayîn ku xwe bi xwe rêvebibin. Dîsa karibin welatê xwe eger bixwazin dewletekê an jî rêveberiya xwe yên herêmî sazbikin. Dîsa qala gelek tiştên din hatibû kirin.
Lê mixabin dema turka bajarê Mûsûl ji bo Îngîlîstanê hêlişt Sewr ji nişkava hat ji bîr kirin. Em berdin bira kirinê, komkujiyên ku turk pişt re li hember Kurdan bikin nedîtî ve hatin. Heta pirî caran komkujiyên turkan destekkirin. Paş wan sekinîn. Ew di qada navnetewi de parastin. Encamê giştî de di Kurdistan’ê de ji rejîmekî faşizan re rê vekirin.
Ew sistema ku piştra jê re “METINKARIYA NAVNETEWÎ KURDISTAN” hat gotin di esas de bi destê van dewletên Rojava ve hat çekirin û rêve hat birin.
Di dîroka Kurdistan de van dewletên Rojava bi taybet jî Îngîlîstan rolekî pir xirab leyîst. Bûne sebep kû li Kurdistanê tam sed salî şer were kirin.
Niha jî heman tişt bi destê heman dewletan ve carek din dixwazin rêvebibin. Berî sad salî Kurd înkar kirin û naçar hêliştin ku Kurd sed salî berxwebidin, niha jî naçar dihêlin ku Kurd carek din şerekî pir giran ve rûbirû bimînin.
Lê pêwîste herkes tiştekî baş bizane û planên xwe li gorî vê çêke: Kurd ne Kurdên berê ne. Kurd êdî têra xwe hene ku tevayî plansaziyên qaşo dewletên xwe demokratîk û pêşverû dihesibîne vala derbixin.
Bijî soreşa gelê me yê Rojava
Bijî şoreşa 19’ê Tirmehê
QASIM ENGîN
- Ayrıntılar
Yekemîn salvegera şoreşa 19’ê Tîrmehê di şexsê hemû şehîdên şoreşa Rojava’yê Kurdistan de pîroz be!
Du sal berê zêde pîlan û projeyên me jî tinebûn, derfet û bingeh jî tinebû ku em şoreşê pêk bînin. Lê belê hate piştrastkirin ku gelê Kurd êdî ji tinebûnê jî dikare hebûnê biafirîne. Me ev tişt pir berbiçav li Rojava’yê Kurdistan’ê dît.
Rola herî bingehîn di şoreşan de û bi taybetî jî di şoreşa Rojava de ciwanin. eger ciwanên Kurd çek hilnegirtana, heya niha dijminan wê em deh caran bela vela bikirana. Lê niha nikarin. Çima? Ji ber ku YPG heye.
YPG çiye? Ji bo me tê çi maneyê? YPG ew hebûne ku, li hemberî ew kesên ku bi dehan sal qesta canê me kirî, sîleha me ya yekaneye. Agirê bi hezaran salane ku di dilê dayîkên me de vêdikeve ye. Parastina namûs, şeref, nirx û welat e. Pênaseya netewa Kurd e. Deng û hêrsa ciwanên qehreman e. Mîrasa şehîdên nemir; Şîlan, Xebat, Sîpan, Serhed, Dîlovan û bi dehan yên din e.
Ji bo vê, eger hêza parastina me nebe, wekî ku li Til Ebyad, Til Koçer, Serêkaniyê, Efrîn û gelek deverên din tê dîtin, wê çete, gur û rovî bixwazin me bixwin. Ev dem ne ew deme ku em bibin pariyê devê gur û çeqelan. Wê demê divê em hêza xwe ya yekane YPG’ê bikin artêşeke pir bi hêz û mezin. Da ku dijmin me nasbikin.
Ya din, her ciwanekî ku xwîna wî paqişe, xwe welatparêz dibîne û dixwaze şîrê diya wî lê helal be, divê li her deverê Rojavayê Kurdistanê di nava liv û lebatê de be.
Îro em dibînin ku li Rojava ji çar aliyan ve neyaran dor li gelê me girtiye û her derfeteke piçûk de êrîş dikin welêt. Herî dawî me bihîst ku çeteyên Cebhet-ul Nasr fitva daye ku, jinên Kurd li şervanên xwe helaldike. Yanî vêya ji bo dayîk û xwîşkên me dibêjin. Divê em wekî keç û xortên xwedî şeref û rûmet yan vê gotina wan di difna wan re bînin. Yan jî divê em axa welêt biterikînin û biçin! Em nikarin li ser xaka Kurdistanê guh bidin heqaretên bi vî awayî! Divê çeteyên wekî Cebhet-ul Nasr û yên din hêza ciwanên Kurd bibînin.
Niha erk a li pêş me ciwanan çiye? Çi di nava refên YPG’ê de dibe, çi jî di nava xebatên cuda de dibe bila bibe, divê muheqeq em tevlî nava refên şoreşêbin.
Ji bo vê em di hemû meş û çalakiyên xwe de slogana “hemû ciwan marş marş” bavêjin û ji xwe re esas bigirin ku serkeftina me mîsoger be.
Serhed TENDUREK
- Ayrıntılar
Serok APO di 21’ê adara borî de dest bi pêvajoyeke nû kir. Banga xwe de Serok APO:
‘Ez di şahidiya milyonan însanên ku vê bangawaziya min guhdarî dikin de dibêjim ku; edî pêvajoyeke nû dest pê dike. ne çek, siyaset derdikeve pêş. Edî em hatine merheleya ku hêzên me yên çekdar xwe vekişînin derveyê sînor.
Ez bawer dikim, ên baweriya xwe bi min anînê û dilê xwe ji min re vekirine, wê hessasiyetê pêvajoyê li berçav bigirin û heta dawiyê biparêzin.
Ev, ne dawîbûn, destpêkeke nû ye. Ev ne dest ji têkoşînê berdan e, dêstpêkirina têkoşîneke hîn cudatir e.’
Gotinên, ‘dêstpêkirina têkoşîneke hîn cudatir’ gelek girîngin. LiKurdistanê eger dewleta tirk şerê bi salan ê ku tê meşandin bi dilda bixwaze biderawestandin, ev pêvajoyê bi rastî jî bibepêvajoyeke nû. Lê eger dewleta tirk van derfetên ku ji hêla Rêber APO ve hatine afirandin bi baldarî û bi şiyarî nenirxine, wê demêcarak din qonaxe ke mêjûyîwê wenda bibe.
Rastî jî ev pêvajowê çawa pêş bikeve hêna ne diyare. Ji ber ku dewleta tirk erkên dikeve ser milên xwe hêna pêkneaniye. Hêna ji kirt û nîvaxwe nahatiyê xarê(ayak diretmek). Hêna tiştê ku dizane dixwaze bimeşîne.
Bi kurtasî dem tevahî ne diyare. Em ji wan re wek bav û kalên xwe dibêjin: ‘Gula çapliyê li bin çengê te bikeve.’ Ango ‘Şapa li mala te bikeve.’
Rewşa dewleta tirk çidibe bila bibe. A girîng ewe ku em karên xwe bi rêk û pêk rêvebibin.Wekî eniya Kurdan, emê bivê nevê xwe ji bo hemû şert û mercan amade bikin. Eger dewleta tirk gotinên Serok APO bipejirîne wê demê emê xwe ji bona pêvajoyeke demokratik amade bikin. Lê eger dewleta tirk di ya xwe de pê dan bike wê demê emê jî tiştên ji destên me werin teqsîr nekin.
Bin her şert û mercî de em pewîste xwe xurt bikin. Cîhê herî zêde ku mirov dikare bi xwe pir biste pêş bixe serê çiyayên azad in.
Weke ku me got, eger pêvajo neyênî be emê xwe ji bona pêvajoyên hişk amade bikin. Na eger pêvajo erênî be emê xwe di milê bîrûbawerî ango hişmendî de xwe nu bikin.
Serok APO dîsadibêje:
‘Ji serdema berxwedana çekdarî, derî li pêvajoya siyaseta demokratîk vedibe.
Pêvajoyeke ku, aliyê wê yê siyasî, civakî û aborî di pêş de ye dest pê dike. Feraseteke ku, mafên demokratîk, azadî û wekheviyê esas digire pêş dikeve’.
Feraseteke nû jî şertên îro herî zêde mirov dikare li serê çiyayên azad bigire.
Erê, ji bona vê rastiyê em bang li tevahî ciwanên Kurd dikin da ku werin serê çiyayên azad, ji bona ku xwe ji vêpêvajoyê re amade bikin.
QASİM ENGÎN
- Ayrıntılar
Va demeke em li ser Rojava’yê Kurdistan dinivîsînin. Nivîsandin hên jî pêwîstin. Pêwîste ji ber ku êrîş li ser Rojava bi hemû şêweyî berdewamdikin.
Îro li Rojava’yê Kurdistan gelê me şoreşekî dijî. Gelek derkeftiyên xwe hene. Gelê me rojane rêxistinên xwe avadike. Eger gotin di cîh de be, gelê me, rojên wek gelek caran tê ser zimên “rojen xwe afirandinê” dijî.
Lê mixabin hinek xêrnaxwaz bi leystokên pir qirêj her roj tiliyên xwe dikin nav Rojava’yê Kurdistan da ku Kurd nebin yek, neyên ba hev, bi hev re kar nekin, dijberî hev bisekinin, parçe bibin, neyartiya hev bikin û hwd.
Ev tiştên ne li rê kî tanzim dike? Kî kefxweşe da ku Kurd lewaz bibin?
Bersiv pir hêsane; dewleta tirk, dewleta sûrî, dewletên ereba, DYA, YA, îran, iraq û kî qazancên kurdan naxwazin ew.
Bi gotineke din, dijmin û neyarên kurdan…
Her kî têkil van karên dijî kurdan dibe an jî bi karên ew dike dikeve bin xîzmetên dijminên kurdan ew kesekî ne li rêde ye…
Îro herî zêde kî zirar dide kurdan? An jî rewşê îro de herî zêde kî alîkariya eniya dij-Kurdan dike?
Em pir hûr û kûr neçin. Ji bo kurd parçe bibin PDK herî zêde kar dike. Ji bo kurd bibin dijminê hev PDK hinek koma bi çek dike. Pere dide wan da ku karibin li hemberî YPG’ê şer bikin.
Dîsa, ji bona gelê kurd li Rojava bêçare bimîne û birçî bibe sinorên navbera Rojava û başûr ev çand carin digire.
Li gel rêxistinê kurdan hene PDK her roj banga hinek partiyan dike û dixwaze yekîtiya kurdan parçe bike.
Bêguman tiştên ku PDK dike ew qas nînin. Ev tiştên me gotin têrênakin. Tiştên tên kirin pir zêdenin.
PDK bi dewleta tirk re rûdinê da ku karibin şoreşa Rojava lewaz bikin. Bi heman armacê bi DYA û YA re rûdinê.
Mirovan bi çek dike û rêdike Rojava. Bi çek dike û hewl dide û dijî YPG derbixe. Ew çîrokên dawî qewmîna hemû rastiya xwe evin.
Ji bona vê yekê pêwîste serî de li başûrê kurdistan’de li hember leystokên wiha qirêj gelê me yê başûre kurdistan derbikevin.
Dîsa li ewrûpa pêwîste gelê me û dostên kurdan dijî van kirêtiyan derbikevin.
Kurdên bakûre kurdistan û hemû kurd pêwîste dijî van narastiyan derbikevin.
Û di serî de jî pêwîste gelê me yê kurdistan’a Rojava li hember van leystokan bi şiyariyake mezin tevbigere.
QASIM ENGÎN
- Ayrıntılar
Nivîsa xwe ya berê de me gotibû “her tişt ji bo Rojava.” Le welê tê xûyakirin ku ew gotinên me pir kêm dimînin. Pewîste em hîn firehtir ser vê mijarê bisekinin.
Îro li Kurdistan’a Rojava’de rewşekî şoreşgerî jiyan dibe. Rewşa şoreşgerî çi ye? Rewşa şoreşgerî tê çi wate yê?
Rewşên şoreşgerî bi xwezaya xwe pir nazik dibin. Her dem yê çi bibe ne diyare. Hem ê ku li dijberên şoreşê nav hewldanên xurt dane, hem jî bizava şoreşgerî hundirê liv û libatan de ye.
Li gel vê, erîş û daxtên pir zede li ser civaka Kurd heye. Gelek hêz dixwazin derdorên wan bigirin. Dîsa qada nawnetewî de gelek derdor hene ku ji bona Kurdan xêrnaxwazin. Kurdan nasnakin. Naxwazin Kurdan nasbikin jî. Dîsa dewleta tirk, milîmek mafê Kurdan nenasîn ve tê. Ji bona vê jî çi dike herkes dibîne. Begûman gelek tiştên ku zerar didin Kurdan û yên ku dixwazin bidin Kurdan mirov dikare rêzbike, pêve bike.
Lê mijara herî girîng ewe ku li Rojava li hundir de hinek derdor bi şixulên kirêt ve mijûlin. Qandî em dibînin û pê dihesin hinek derdor yekser bi dewleta tirk bi hev re dijî derkeftiyên Rojava ditekoşin. Çekên dewleta tirk digirin û dijî Kurdan şer dikin. Ji dewleta tirk pere digirin û dijî ked û kespên Kurdan kar dikin. Dîsa yekîtiya kurdan ji bona têk biçe aloziyên curbicur rêvedibin.
Mînak, helwesta ku dixwaze kurdên derdorê YPG kombûyî, bi çek kirina hinek kesan qels bixe. YPG wek tevgera giştî yên kurdên Rojava û parastina kêm netewên li wê derê dijîn em nasdikin. Dîsa em dizanin ku YPG cîhê xwe di bin siya Desteya Bilind de digire. Dîrektîf, telîmatên xwe li ser esasên destûrnameya xwe li vê saziya kurdan ya pîroz digire. Demê ku hinek kom bixwazin ji bilî van rastiyan tevbigerin, begûman evê şaş bibe.
Lê mixabin komên ku ji dewleta tirk çekan digirin dixwazin îro li Rojava tevlîheviyan bikin. Û kî li cem van tevlîheviyan cîhê xwe bigire bêgûman ew ji wê bibin şirîkên van kirêtiyan. Dîrok ê van kesan, baskan, aliyan welê nav bike. Ev teqez e.
Niha ango vesta îro li Rojava kî van kirêtiyan dike û dixwaze bike diyare. Baş e, gelo kî piştgiriya van komika dike? Kî van stare dike? Ki van gur dike da ku kanibin li Rojava tevlîheviyan çekin? Ki îro astengiyên mezin ji bona kespûkarên Rojava çênebe hewldide? Kî, rastî îro alîkariya dijminên kurdan dike?
Bersiv pir hêsane!
Kî bi karên xwe ve bikevin bin xizmeta dijmin ewnane.
Kî dixwaze Kurdên me yê Rojava bi niyaza û birçî dîl weringirtin, ewnane.
Kî sînorên Kurdistanê dorpêç dike ewnane.
Kî nahêlin ku li Rojava yê Kurdistanê pergala xweseriya demokratîk avabikin, ewnane.
Her wiha em dikarin van tiştên ku li ber serkeftina şoreşa Rojava’yê Kurdistan dibin asteng pey hev re bijmêrin.
Lê pewîstî heye ku, nav hejmartin zêdetirîn beramber tevayî kes û derdorên ku dijminiya Rojava’yê Kurdistanê dikin em dijberiye ke tund hember vana raber bikin.
Berevajiya vê eger em helwest û bertekiyên xwe tund neynin ser ziman û dijber dernekevin, emê kêm û kurtiyên pir ciddî û giran bijîn.
Qasim Engîn
- Ayrıntılar
Rêber APO, şerê siyasî bi pênaseyeke bêhempa di mêjiyê me de nivîsand. Rêbertî daxuyakirin ku; “şerê siyasî, şerê welatparêziyê, şerê parastina ax û dîrokê”ye. Heya niha tu fîlozofî, tu siyasetvanî, tu nivîskarî pênaseyeke welê balkêş û xwerû (sade) nekiriye.
Di şêwazên parastina ax û dîrokan de helbet pir cure hene. Di nava wan de şerê çekdarî jî heye. Niha ji bo Kurdistanê jî bi heman awayî, hem şerê çekdarî, hem jî şerê siyasî heye û tê meşandin. Şerê çekdarî ji aliyê gerîla ve tê meşandin. Hemû ciwanên Kurdistanê yên welatparêz û şoreşger dikarin nava refên gerîla de cihê xwe bigire û bi vî şêwazê parastinê pêkbîne. Ev pir girînge û karekî welatperweriyê ye.
Lê tiştekî din jî şerê siyasî ye ku derveyî însanên me yê ku nikarin şerê çekdarî de cihê xwe bigirin eleqedardike. Helbet gerîla di heman demê de şerê siyasî jî dimeşîne. Lê belê bi taybet civaka sîvîl divê şerê siyasî yê ku Rêber APO diyarkiriye ji xwe re esas bigire.
Ev şer wê çawa bê meşandin? Bi kîjan polîtîkayê? Bi kîjan ferasetî?
Beriya her tiştî divê mirov li xwe hayîl be ku, ax û dîroka Kurdistanê di bin gefxwarina dijminan de ye. Ev dijmin ne yeke, pirrin. Dixwazin ku hemû dewlemendiyên bin erd û ser erd yên Kurdistanê ji bo xwe bikin malê bazarê. Dixwazin zevî û baxçeyên Kurdistanê zuhabibin, birçîtî, xizantî hebe. Dixwazin axa Kurdistanê parçe parçe bimîne ku hîn hêsantir bi rêvebibin. Û her tim ew li ser serê me rêveber bin. Dixwazin dîroka Kurdistanê neyê zanîn ku em wekî gelekî qedîm bêne naskirin. Ji bo vê niha li gelek deverên Kurdistanê bi bendavan (baraj) dîroka zindî ya Kurdistanê di bin avê de dihêlin. Ji bo li berçavên me xuyaneke. Ji xwe ya ku xuyaneke jî piştî demekî tê ji bîrkirin!
Niha pirsgirêk pirrin. Bi nivîsandinê naqedin. Li hemberî gelemperî van êrîşan, polîtîkaya herî guncav; parastina cewherî ye. Ango hem xwe parastine, hem jî welatê xwe parastine. Çawa? Wekî mînak; dewlet niha hema bêje li her derê qereqol (yan jî qaleqol) an çêdike. Li hemberî vana derketin û rê nedana wan parastin e. Çete dixwazin li Kurdistanê madeyên hişbir belavbike. Li hemberî van çeteyan bertek nîşandan parastin e. Dixwazin fihûşê bînin Kurdistanê. Qewitandina wan parastin e. Dixwazin me di dibistanên xwe de bihelînin, wekî xwebikin. Li hemberî vê, ji niha û pê ve neçûna dibistanên dewletê parastina cewherî ye.
Yanî welatparêzî ye. Mirov dikare axa xwe jî dîroka xwe jî wiha biparêze. Li taxekî, ciwan, kal, pîr, jin, kî dibe bila bibe, dikare vê parêzvaniyê bike. Bi taybetî ev karê ciwana ye. Raste. Lê belê dema em bixwazin parastina xwe jî pêkbînin, ne hewceye ku em tiliya xwe di çavê hineka re bikin. Parastina cewherî, parastina ax û dîrokê eger bi çek be , cihê wê çiyayên Kurdistanê ye. Refên gerîla ye. Na eger emê li nava bajaran vê parastinê pêkbînin, wê demê jî bi rêxistinbûn û çalakiyên curbecur ku her kes, hemû gelê me bikaribe tevlîbibe li darbixe.
Mesela, niha meclîsa ciwanên BDP’ê bi slogana “LI KURDISTANÊ MÊTINGERİYÊ NEJÎ Û NEDE JIYANKIRIN” kampanya daye destpêkirin. Ev şêwazekî baş e. Eger bikaribin veguhêzin rêxistinbûnê û bikaribin gelê Kurdistanê di vê mijarê de hîn bêhtir xwedî zanebûn bikin pirr başe. An na ji bo ku em hêza xwe nîşanî hinek kesan bidin hewce bi cureyên derveyî pêvajoyê nîn e. Carna hinek helwestên me ne li gorî demê pêşdikevin. Wekî mînak; demê şer û bê şeriyê nabin weke hevdu. Ji bo vê divê gavên me yan jî çalakiyên me li gorî dem û cihê xwe be. Ji bo civaka Kurdistanê ciwanên welatparêz hêza avakirinine. Yanî ciwanên welatparêz ji bo hemû ciwanan mînakin. Divê wisa be jî.
Em karên xwe bikin, rêxistinbûna xwe berfirehbikin, xwe bikin hêzeke ku tu kes nikaribe pişta me deyne erdê; lê heya ji destê me tê, em şaşiyan nekin. Em polîtîk nêzbin. Taxên me, gundên me, bajarên me, dayîkên me, siyasetmedarên me, çiyayên me, kolanên me emanetê me ne. Ax û dîroka dayîkniştimana me li benda parastina me ye. Azadiya Rêber APO li ser milên me ye.
Ciwanên ku dixwazin li hemberî dilnexwaz û neyarên Kurdistanê dijwartir şerbikin jî, divê rojek ji ya din zûtir werin û di nava refên gerîla de cihê xwe bigirin.
Serhed TENDUREK
- Ayrıntılar
19 Tîrmeha 2012’ an de li Rojava’yêKurdistanegelê me yê Rojava, şoreşa xwe banghindêran kirin. Ji bo gelê meyê Rojava ev rojek dîrokî bû. Cara yekem gelê meyê Rojava bivî awayî vîna xwe vekirî ji giştî cîhanê banghindêran kir. Nêzî salakê çêbû ku ev ragihandina çêbûye. Gelême li Rojava gelek deskeftî kirin destên xwe. Gav bi gav rêveberiyên xweyên demokratîk avakirin. Gelek cîha ser hîma xweseriya demokratîk xwe rexistinkirin. Dîsa çi di milê aborî, çi di milê çandî de, çi di milê siyasî de, çi di milê leşkerî û çi ji milê perwerdeya gel de gavên girîng hatin avatin. Ruxmê ewqas zor û zehmetiyên mezin, gelê me jiyan kirin gelê me dîsan jî bi berxwedanya xwe heta îroj hat.
Li beramberê vê berxwedan û sekna gelê me a birûmet gelek xêr nexwazan destdirejiya li ked û kespên (kazanç) gelê me kirin.
Erîşên pir zede li ser herêmeke wek Rojava biçûk pir dijwar hat kirin. Di serî de dewleta tirk a ku birengê xweyê faşîzan tê naskirin, ketin dewrê. Çek û pere dan çeteyan, bi destê van ali gelek ciyan êrîşê gelê me kirin. Dîsa heman dewleta faşîzan bi hêza xweya dîplomatîk di roja ewilde dest bi siyasetên qirêj kirin. Hewldanên gelek hêzên hem ê navnetewî hem jî yên herêmî li dijî deskeftiyên gelê me derketin da ku wan destkeftiyên gelê me bin pêbikin.
Dîsa gelek hêzên dewletên Ereb heman demê de mînanîyên dewleta tirk tevgeriyan. Em çêlkirina dewletên yekbûyî ên Emerîka nakin. Behsa yekîtiya Ewrûpa jî nakin. Hele hele em qala Îran, Iraq, Libnan û hwd. qet nakin.
Dîsa xwedê giravîyên ku xwe kurd dihesibînin jî hindirê karên nerêkûpêk de cîhe xwegirtin. Ango yên ku dilê xwe de xwe herî zêde kurd dibînin ve dema xeternak de herî zêde zirar û ziyan dane gelê meyê Rojava. Dema dewleta tirk da ku Rojava bîne ser xeta xwe, tixûbgirtin û nehêliştin gelê me debara xwe bike. Qeleke we helwestin pir kirêt tixûbê Rojava û Başûrê Kurdistan jî hat girtin. Hem jî bi mehan. Mirov derbarê siyasetên wiha yên kirêt de pir di hizire. Ber ku heman siyaset ji milê dijminên kurdan ve jî tê meşandin.
Pir balkêşe kû dema çeteyên Ihvan-iMuslîm bi navê Liva el Tevfîk êrîş dibirin ser Efrînê, tixûbê dinavbera Rojava û Başûre Kurdistan de careke din hatibû girtin. Her çend behsê mijaren dîtir werin kirin jî rastiya heyî kes nikare ser û bin bike.
Ev siyasetên qirêj û hesabên hûrde, qet sûd nadin kesî. Ber ku têkîliyên te bide wleta tirk reheyenayê wateya ku tu gelê meyê Rojava bigirtina tixûbê hewlbidî teslîm bigirî. An jî hewl bidî birçî bi hêlî, da ku nikaribe berxwe bide. Bi yek gotinê ev siyaseteke pir qirêj û derveyî exlaqêye ango bê since.
Ka biratî hebû? Ka hûn kurden pir başbûn? Ka ji bona birakujiya salan we lêborîn xwestibû? Ka pêwîst bû hemû kurd aligirên hevbin? Dîsa we gelek caran qala yekîtiya netewî dikir!
Kurtasî li hemberî destkeftiyên gelê meyê Rojava lîstokên pir kirêt dimeşin. Pêwîste ji bona vana tevahî gelê me şiyar be. Pewîste li her cihî nirxên gelê meyê Rojava biparêze. Li her platformekî ji bona wan nirxan bi tekoşe. Dîsa kî li dijî helwestên netewî disekine em li hember wî bisekinin.
Dîsa her kurdekî ku xwe welatparêz dihesibîne pêwîste di karên alikariya ji bona gelê meyê Rojava hem alîkariya xwe bike hem jî alîkariya xwe kom bike.
Kurtasî dem dema ku em bi tevahî hêza xwe ve piştgiriya Rojava bikin, da ku em karibin hem êrîşên kirêt bidin sekinandin hem jî gelê xwe di milê madî û menewî de jî li ser piyan bigirin.
QASIM ENGÎN
- Ayrıntılar
Nivîsên borî de me nerînên xwe hem li ser hişmendiya avakirina rizgariya demokratîk û hem jî di derbarê avakirina rizgariya demokratîk de milê rexistin kirinê de anîbûn ser zimên. Vê nivîsa xwe de em dixwazin di avakirina rizgariya demokratik de ser çalakbûyîn û çalaki lidarxistinê de bisekinin.
Dema me hişmendiya xwe dirust kir û xwe hinekî çêkir. Dîsa li gorî hişmendiya rast jî ku me xwe rexistinkir şûndatir, pêwîste em derbasî pratîk kirinê bibin. Ango pewîste em têkevin nava çalakiyan. Ji bo kû em têkevin nava çalakiyan de jî pêwîste em bixwe çalak bibin.
Hişmendiya avakirina rizgariya demokratik di serî de xwe gihîştina çanda netewa demokratik e. Bi vanve girêdayî, li hemberî hemû avahiyên dagirkerî û mêtîngerîyê ku mirovan bê deng dikin sekinandine. Dîsa baweriya kû em karibin li hemberî tevahî zordestan bi sekinin xwe de çekirine. Kêleka van tespîtên bîrdozî, yek jî nezîkbûnên ku vana derbasî jiyanê bike pêwîste. Da ku em karibin li hemberî serdestiyê bi sekinin û serê xwe li ber zordestî netewînin, xwe rexistinkirin pir girîng bû. Yek bi yek û cihê ku em lê dijîn em karibin her kesî bi hestiyariyeke pir bilind bînin ba hev û rexistin bikin. Hêz bidinê. Ew enerjiya nava wan de derbixin holê.
Ev herdû xebatên bingehîn çêbûn şûnda êdî dem dema çalak bûyînêye. Dem dema ketina nava liv û lebatê ye. Dem dema ketina nav tevgerê ye. Ango dem dema çalaki derxistinê ye.
Niha li Kurdistan’ê hemû cîh û war, cîh û warên çalakî derxistinê ne.
Wekî nimûne; îro li Kurdistanê dewleta tirk li gelek cîh ango qereqol tên çêkirin. Çawa ku gelê me îro li hember van tiştên bikirêt di sekine, pêwîste ciwanên Kurd hîna dijwartir li dijî der bikevin.
Dîsa îro li Kurdistanê dewleta tirk li gelek cihan bendavan çêdike. Ev bendavana di serî de hemû mîrasên gelê me di bin avan de dihêlin. Dîsa erdînîgariy Kurdistanê xira dikin. Jîngeha Kurdistanê bi van bendavan serû bin dikin. Her wiha gelek ji mirovên me xizan dihêlin û neçarê koçberiyê dikin.
Mijarekê din ya çalakiyan ve ku em pir tund li hember bisekinin jî, xebatên dewletê yê ku bin navê çêkirina karxane, dibistan û hwd. de birîna dar û daristanên mene.
Dîsa mijarekê pir girîng jî dema hêzên ewlekariya dewleta tirk hember ciwanên me dest dirêjî dike derdikeve holê. Pêwîste em yek carekê jî rênedin hêzên dewleta tirk da ku bi karibin êrîşê ciwanên me bikin. Dema polîsê dewleta tirk êrîş bike pêwîste em hezar cîh de bersiv bidin.
Yek erka ku dikeve ser milên me jî ewe ku em gelê xwe her dem bi parêzin. Ev jî tê wê wateyê ku em her dem amadekirî bin.
Bêguman gelek kar û xebatên ku em bikin hene. Lê belê wekî me gelek carî dûbare anî ser ziman pêwîste em ewilî xwe bigirin dest, piştra rêxistinkirina xwe, pê rejî kar û barê ku em bikin bigirin dest. Kêm û kurtiyên xwe ji holê rakin, xwe temam bikin û derbasî nav kar û xebatan bibin. Demê em wisa ango welê bikin emê karibin kêm jî be bidemê re bibin bersiv. Dawî
QASİM ENGÎN
- Ayrıntılar
Rêber APO û tevgera azadiya Kurdistanê di Rojhilata Navîn de rewşeke welê derxistine holê ku, êdî tu kes û hêz nikare pêşiya çemê şoreşgerane ya gelan bixetimîne.
Ev rewşeke nû ye! Ji berku herkesî heta niha li meydana Rojhilata Navîn pir serbest hespê xwe dibezandin û tu kesî jî ji mirîşka wan re nedigot kiş! Mirovên vê cografyayê jî welê hatibûn hînkirin. Wekî qedere ku tu kesê nikaribe jê bireve…
Li hember vê rewşê tu bertek û nerazîbûn nedihat nîşandan. Ji berku tu pêşengiyek û bîrdoziyeke gel li dorê kombibe tinebû. Di nava gelên Rojhilata Navîn de gotinek heye, dibêjin ku “xwedê kesî bê serî neke”. Pirî caran ev gotin ji bo desthiladar û dewletê hêjayî hatiye dîtin. Lê belê a niha Rêber Abdûllah Ocalan di serî de ji bo Kurd û Kurdistan, piştre jî ji bo hemû herêma me bûye “serî” bûye bîrdozîû bûye pêşengê çalakiyan. Dost û neyar herkes pê dizane ku ev welê ye.
Gel li hemû parzemîn(kita) û cografyayan li hemberî desthiladariyêêdî hatine asta teqînê. Hema li ber hinceta digerin ku biteqin. Li misir, Lîbya, urdun, lubnan û sûrî tiştên qewimîn û diqewimin hîn di hafiza me de ye. Piştî demeke dirêj bi girse û derdoreke mezin ya rengrengî li tirkiyê jî berteke ke cidî xwe raber dike. Ev 13 rojin li Stenbol’ê ji bo “Parqa Gezî”yê neyê xerakirin bi hezaran însan rabûn ser piyan. Heta em bibêjin netewperestên Kemalîst bile ji vê berxwedanê bandorbûn û xwestin ku li ser vê raperînê propaganda xwe bikin.
Çima ev berxwedan ewqas mezin bû? Çima însanên ku yek keliyê jî mirin di quncikekî mêjiyê xwe re derbasnedikirin canê xwe kirin qurban? Ji ber ku Rêber APO di vê serdemê de genetîka Tirkiyê guherandiye. Ev mijareke bê nîqaşe. Hema bêje her kesekî demokrat, welatparêz û şoreşger ku ji pêşengiyeke di cihde re wekî avê tibûn, xwe di Rêber APO de dibînin. Ev sedî 99 welê ye. Dibe ku niha gelek hevalbendên me vê raperînê piçûk jî dibînin! Dibe ku yên li wê derê 24 saetan di nava çalakiyê dene naecibînin û wekî entel û filan û bêvan jî binavdikin! Em çima vê dibêjin? Ji ber ku ciwanên şoreşger û welatparêz di asteke pir lewaz de di nava vê rewşê de cihê xwe digirin. Heta em bêjin tu şopa wan di nava çalakiyan de nîne! Gelo ciwanên şoreşger xwe li hemberî hemû pirsgrêk û hesasiyetên civakê berpirsiyar nabînin? Gelo tiştên ku herkes li ser dibe yek parçe, yek nêrîn, me jî nagire nava xwe? Gelo derveyî nêrîn û fikrên mîlyonan, pîlansaziyên me yê hîn cidîtir hene? Eger bersiv “erê” be, ev dibe demagojî. Bersiva me na be wê demê fermo meydan!
Ne şerte ku tu herî Taksîmê. Li Kurdistanê dikarî her kolanekî bikî Taksîm! Qey hincetên me kêmin? Li her devereke Kurdistanê şantiyê barajan berdewamdikin. Çêkirina qereqola berdewame. Li ser heremên gerîla operasyonên leşkerî berdewame. Di nava hefteyekî de li Erdîş’ê plan kirine ku 200 hezar dar werin jêkirin û ev li gelek deverên din jî berdewame. Ev ne çîrokin. Aha ev dem li hemberî van hemû pirsgirêkan dema rabûnê ye! Rêber APO jî bangewazî kir. Beriya her tiştî erkê me yê avakirina jiyaneke azad li pêş me disekine. Yanî emê sîstemeke nû çêbikin. Ji bo vê divê hemû bertekên demokratîk-sosyalîst yên civakî ji aliyê me ve werin birêxistinkirin.
Eger ciwanên şoreşger dixwazin bibin pêşengê derdê gelan, eger dixwazin bi gelên din re bikevin nava yek eniya berxwedanê, divê demek ji ya din zûtir, lezgîn, acîl, hema niha bi hemû hêza xwe ve rengê xwe bide vê raperînê, mohra xwe lêbide.
Em dema bala xwe didin daxuyaniyên AKP’ê, welê xuyadike ku wê dewlet li hemberî berxwedana Taksîmê sekna xwe hişktir bike. Eger hemû hêzên şoreşger-demokrat bibin yek, mumkîne ku Taksîm ji Tahrîr’ê derbastir be. Lê dem pir girînge.
Gotineke pêşiyên me heye dibêje ku “heta Xidir xemilî, dewat betilî” ji bo ku ev gotin di şexsê ciwanên şoreşger de pêk neyê, divê bi mil dest em herin ser kar.
SERHEDTENDUREK
- Ayrıntılar
Em di pêvajoyeke wer de derbaz dibin ku dîrokê teşeyeke nû qezenc kiriye. Serokatî di paraznameya xwe ya dawî de, yekpare nêzîkî civaka dîrokî bûyin xiste rojeva me û herikandineke nû bi dîrokê da qezenckirin. Têgihîştinên me yên şaş ji nû ve hejand. Danî holê ku, têgihêştina dîrokî ya ku hatiye avakirin û heqîqeta dîrokî yek nîn in. Destgirtina dîrokê bi dîtina civaka dîrokî re di xwe gihandina heqîqeta dîrokî de hêzek derxiste holê. Elbet dema ku dîrok bi awayekî yekpare tê destgirtin, tenê ne dîroka serweran, diviya bû ji dîroka jinê ya ku weke xeleka destpêkê û ya dawiye ji bo hemû bindestane re nêzîkatiyek rast bihata kirin û heqîqeta wê derbiketa holê. Ji ber vê yekê jî bi pêşxistina Jineolojiyê re (ango wateya zanista jinê û zanista jiyanê jî dide. Jin=Jîn, Jîn=Jiyan) Rêbertî ev weke xebateke rohnîkirina dîroka jinê danî pêşiya me. Ji ber ku ev dîroka ku serweran bi hezarê salan pêşkêşî me kirine, di rastiyê de li ser bingehê nixumandina ew dîroka pîroz û bi nirx hatiye hûnandin û piştre ketiye meriyetê. Lê dîroka rastîn, ew beşa ku nehatibû ser ziman û hatibû belovajîkirin bû. Dîroka jinê jî beşa vê ya herî girîng bû. Hemû lîstok, berovajikirin, neheqî, dizî, bi tinekirina dîroka jinê re destpêkiri bû. Ev di heman demê de destpêka çîroka lehengî ya zilamê serwer û xasûk bû ku ti caran ji desthilatî, qirkirin, talan û mêtinê têr nedibû bû. Ev dîrok, li gorî berjewendiyên serweran hatibû avakirin û dîroka zilamê serwer ê ku ji heqîqetê dûr bû. Têkoşîna Azadiya Jina Kurd di aşkerakirina vê rastiyê de, roleke bilez û girîng lîst. Ji bo jinê dîrokeke nû, ango dîroka azadiyê dihate nivîsandin.
Berovajikirina dîroka jinê û hemû ser û binîhevkirinên hatine kirin, li welatê Xwedawenda Dayîk a Pîroz Mezopotamiye de hatibûn pêşxistin. “Gencîne (Xizîne), di cihê ku lê hatiye wendakirin tê gerandin”. Hafize, cewher û azadiya jinê di wir de veşartî bû. Diviyabû ku hinekan Xwedawenda dayîk ji nav jiyana ku hatiye şewitandin û cihên ku hatine xerakirin de derbixistaya û ji nû ve saz bikiraya. Felsefeya jiyana nû ya Rêber APO derfeta vê yekê da avakirin. Jina kurd a azad afirand. Viya di heman demê de kir ku gelek jin ji gelên din ê weke, Ereb, Tirk, Elman û hwd li ser rêka azadiyê bi jina Kurd re bibin rêheval, deriyê vê yekê heya dawiyê vekir. Jinan di riya şoreoşa ku hatiye pêşxistin karîn rengên xwe û azadiya gerdûnî jî pêşbixin. ji ber vê yekê jinên Kurdistanê ji hemû jinên cîhanê zêdetir di têkoşîna azadiyê de pêş de çûn. Ji ber ku pir bi şens bûn. Ji ber ku xwedî Rêberekî weke Rêber APO û rêhevaltiya wî bûn. Rêbertî, ew jina ku hebûna wê weke çavkaniya hemû xirabiyan dihate dîtin, bi jiyana azad re û bi têkoşîna wê re da naskirin. Di heman demê de rê û rêbazên pêwîst, beşên wê ên bîrdozî û zîhnî û her weha di warê, him maddî û hem jî manewî di hemû waran de piştgiriya xwe raber kir.
Destpêka têkoşîna azadiya jinên Kurd; bi pêşketina Tevgera PKK’ê û bi beşdarbûna jinan re pêşket. Felsefeya jiyana azad û civaka azad a Rêber APO û herweha têkoşîna ku pêşdiket di heman demê de pêwîstiya destpêkirina şerekî mezin li dijî dîroka zilam, zîhniyeta wî û ferasetên wî li bar çav girt. Dîsa, weke şerteke bingehîn, diviya bû ku ew hemû nirxên ku zilamê serwer bi şaristaniyê re ji destê jinê girtibûn bihatana standin. Ev ji bo jinê tişteke pir zehmet bû. Tenê dikarî bû bi îsrarkirina di azadiyê de encam bidest bixe. Pirsgirêka bingehîn a jinê, pirsgirêka hebûnê bû. Bi nasnameya xwe weke jin diviyabû hebûna xwe biafirandiba. Bi Hezaran sale nasnameya wê, hişmendiya wê, îradeya wê, bedena wê, dengê wê û bi temamî hemû tiştên wê jê hatiye girtin. Jin heye! Lê çawa heye? hebûneke ku Aîdê hineke din e. Jin tenê dikarîbû weke koleyeke zilam hebe. Ji bilî wê, xwebûn an jî xwedî îradebûn nedibû mijara gotinê. Di hinek civakan de dema ku mêrê jinê dimire, jin jî weke ku mirye tê hesibandin. Ji ber ku civak, jineke ku aîdê ti mêran nebe napejirîne. Jin ji bilî amûreke ku dewlet, desthilatî û sîstem ji bo sazîbûna xwe bide rûnişkandin wê bi awayekî bê sînor bikartîne ti tiştekî din îfade nake. Li gorî berjewendiyan diviya bû wer bûya.
Ma wê bibûya çi? Ev 5-6 hezar salin di dirêjahiya dîroka şaristaniyê de her tiştê wê ji destê wê hatiye girtin. Hemû nirxên ku di çanda Xwedawenda Dayîk de hatibûn afirandin jê hatin dizîn. Di serdemekê de nirxên ku ji bo jiyan were domandin dihatin bikaranîn, lê bi demê re pîrozbûna xwe ji dest dan. Wisa bû ku ji bo yekdestdaran û kûrtêlxuran ew hate bikaranîn. Piştre jî bi mîtolojiyên direw re him di mejiyê jinê de, him jî di hafîzeya civakî de xebatê şûştina mejî hate meşandin û rêbazên cûrbecûr jî hatin bikaranîn. Ev rêbaz bi pêşketina serdeman re bi şêwazên cuda cuda re hatin kûrkirin. Ji ber vê yekê jî mîtolojiyan cihê xwe ji dîn re, piştre jî ji felsefeyê û zanistê re hişt û viya jî kir ku hafîzeya civakî di asta herî jor de jêbirin ango têkbirin pêkbê. Herkesî ev rastî pejirandibû. Jin weke kolê malê, malê zilam û amûra bingehîn a meşandina sîstemê bû. Ya ku li ser milê wê diket, ew bû ku vê erkê bi layiqî pêkanîn bû. Civaka cînsiyetparêz di vê mijarê de rola sereke dilîst. Lê belê li dijî wê rastiya ku hatî avakirin, redkirina herî mezin Rêber APO pêşxist. Ji ber vê yekê di têkoşîna azadiyê de cih da jinê û jê re bû rêheval.
Jina Kurd a ku beşdarî têkoşînê dibe, herçendî şer dike zana dibe, çiqas zana jî dibe ew qas bihêz dibe. Bi rêxistinkirina jiyana xwe ya xweser re, hîne zêdetir hêza xwe ya cewherî derdixiste holê. Vê yekê jî hêşt ku hemû gumanên di derbarê jinê hebûn werin şikenandin. Viya di heman demê de rêka ji nû ve xwe afirandinê ji bo jinê vedikir. Jina kurd cara yekê, li dîroka jina azad di cihê ku tê de hatibû wendakirin geriya û ew dît. Jinên kurd xwe gîhandin rihê serhildêr ê Înanna’yan, Îştar’an û Kîbele’yan. Ew zanebûn, îrade, hafîze, beden, rih... û hemû nirxên ku jê hatibûn dizîn, dubare yek bi yek istandin. Xwe bixwe bixwe xûliqandinê re jina azad hebûna xwe qezenc kir. Ev tişt hemû, îfadeya dîroka jinê ya ku ji nû ve hatî nivîsandine.
Jinan êdî hêdî hêdî fêrdibûn ku bi gûman li tiştên ku jê re hatine layîq dîtin binêre. Di pêvajoya têkoşînê a derbazbûyî de jinê îspat kir ku ew jî dikare hemû karên ku zilam dikare bikin bike. Fêrbibûn ku bi wêrekî, fedakari, ked, hewldan û inadeke mezin, şer bikin. pêşketinên ku qet tu kesî xeyal nedikir di nava şoreşê de pêkanîn. Ji bo ku hîne jî xwe xûrt bikin, rêxistiniya xwe ya xweser pêşxistin. Ev yek di nava hemû civaka Kurd de jî belavkirin.
HEVGEHÎNA JINA KURD BI AZADIYÊ RE
Pêşketinên ku bi têkoşîna rizgariya kurd re li Kurdistanê hatine jiyîn di jinên kurd de zanebûnek li pêşxist. Ji bo jinan pêşketina destpêkê ya şoreşî, ketina ferqa koletiya ku jiyandikire. Her wiha pêhesîna wê û rastiya wê ku ew rastiyên civakî ku li ser hatine ferzkirin rastiyên sexte û çêkirîne. Bi wateyeke din lêpirsîna jiyana ku bi hezarê salane ji aliyê zîhniyeta zilamê serwer ve jê re hatiye pêşkêş kirin e. Yê ku di destpêkê de ev yek lêpirsîn kir, mirovê azad Rêber APO bû. Ji ber vê yekê jî, di bingehê civaka azad a ku wê biafirîne azadiya jinê bi cih kir. Bi mebdeya ku “heya jin azad nebe, ti jiyan azad nabin” re ji bo hemû jinan deriyê azadiyê heya dawiyê vekir. Azadî, wê qed wer asayî nebûbaya. Lê belê herçend zorî û zehmetiyên xwe hebin jî, jinên ku bi azadiyê re girêdayî wê hemû astengiyan derbaz bikin û ji yên pey xwe re jî wê rê vebikirana. Ji bo azadiyê çi pêwîst bûye jinan ew bi xwastek û hessasiyeteke mezin pêkanîn e. Li zindanên Amed’ê, li dijî zîhniyeta zilamê serwer û îşkenceyên li derveyî mirovahiyê ku hişê mirovan dide rawestandin, destanên berxwedanê yên weke Sara’yan hatine raberkirin. Vê yekê bi xwe re, bi hezaran jinên evîndarê azadiyê kişande nava refê têkoşînê. Di dema xiyanetan de yên weke Bêrîtan’an dema ku pêwîst bû ji bo ku xwe radestî dijmin nekin, di kendalan de bask vedan û bûne bingehê artêşbûna jinê. Dîsa, di pêvajoyên tengezarî de yên weke Zîlan’an xwe di mejiyê zûlmê de teqandin û ji hemû dinyayê re dane dîşandan ku paşverûtî mehkûmî binketinê ye. Di kêliya ku xetimandin û şêlûbûn dihate jiyankirin, ên weke Ronahî û Bêrîvan’an bedenên xwe kirin meşele. Dîsa, bi hezaran jinên leheng di şert û mercên herî zehmet de bêyî ku tu bawerî û hêviya xwe winda bikin hemû astengî derbazkirin û rêkên nû ji bo têkoşînê vekirin. Hertim û herçendî zehmet be jî tişta herî rast ji xwe re hilbijartin. Azadiya ku bi Tekoşîna dijwar ya ku ji berê de, li ciyayan cihê xwe afirandinê hatiye bi dest di azadiya civakê de bi kîlometreyan pêşveçûn pêkanîne. Di encama berdêlên pir giran de mîrateyek bi nirx dane avakirin.
Şoreşa azadî û zîhniyetê ya ku ji çiyayan ber bi civakê ve herikî çawa çêbû?
Azadiya ku li çiyayan pêşdiket pêl bi pêl di nava civakê de jî belav bû. Jinan bi beşdarbûna xwe, di destpêkê de zerbe li zihniyeta civakê ya paşverû ku jinê weke belayek dibîne da. Jina ku ji bo gelê xwe û ji bo xwe şer dikir, nirx dît. bi temamî windanekirina kurdan ji nirxên xwe yên civaka polîtîk û exlaqî dihêşt ku vê rastiyê bibînin. Ên ku ji bo têkoşîna azadiyê canê xwe feda dikirin, di mejî û dilê civakê de hejandinek avadikirin. Ji ber ku zîhniyeta şaristaniyê di wande feraseta dibêje “jin bêhêz e, feqîr e, nikarê şerbike, tenê zilam dikarin şerbikin” dabû avakirin. Cihgirtina jinên Kurd di têkoşîna azadiyê de û berdêl dayina wan, ev nêrînana parçe parçe kirin. Berovajiya vê yekê li beramberî jinê hezkirin û nirxek dihate avakirin. Vê yekê di heman demê de ji jinên ku di nava civakê de jî hêvî û wêrekiyek dida. Tiştên ku dihatin jiyîn, rê li ber neperjrandina jiyana ku zihniyeta feodalî ferzdikir vekir, her wiha nerazîbûn û nefreteke mezin li beramberî têgihêştina qederê derxiste pêş. Qezenckirina jinê ya zanebûnê jiyana ku ji hezar mirinan xerabtire bê wate kir û lêpirsîneke pir mezin jî pêşxist.
Çima jin ji gava ku çavên xwe li dinyayê vedikin û bişûnve ji ber ku keçe kêm tê dîtin û gava ku mezin dibin jî bi tirsa şîddeta fîzîkî, deronî û kûştinên bi navê toreyan dijîn? Ew jina ku ji malbatê re weke barekê tê dîtin, di ku dera jiyanê de cih digire? Rêka ji wê jiyanê xilasbûn hebû an na? Têkoşîna Azadiya Jina Kurd mizgîniya rêka xilasbûnê dide. Ew jî têkoşîn kirin e û berê xwe dayîna çiya û azadiyê ye. Ya ku pêşket jî ev bû. Ji ber jina ku şer dike, jiyanê ji kolebûnê rizgar dike ye. Pêşketinên ku ti kesî xeyal nedikirin, bi rêxistinbûyîna jina Kurd û pêşxistina îradeya wê pêkhatin. Jinên Kurd, bi hêza xwe ya cewherî û bi pêşketinên ku dane avakirin re di dîrokê de tiştên ku nehatine dîtin dikirin. Di qadên sîyasî, civakî û parastina rewa de cara pêşîn bû ku rêxistinbûnên xwe yên xweser pêşdixistin. Weke toxmekê ku dikeve nav axê, rêxistinbûyîna jinê her roj pêşdiket, bihêz dibû û qadên wê ên bandorkirinê li Kurdistanê û cihên ku kurd lê dijîn belav dibû. Li ser bingehê hêviyên azadiyê û hêviyên afirandina jiyaneke nû, Rêber APO rêxistinbûna jina azad, îradeya azad û bi hêzbûn rûxmê hemû paşverûtiyên şaristaniyê jî di asteke herî jor de pêşxist. Jina ku têdikoşiya azad dibû, herçend azad jî dibû xweşik dibû û dibû navenda kişandin û cezbkirinê. Di nava bîst salan de asta pêşketina jina Kurd hemû dinya behitandiye. Rengê têkoşînê di her qadê xebatê de jinan destnîşan dikir. Hertim jin bi rola pêşengatiyê radibûn. Bi vî awayî jina kurd a ku azad dibû, di nava civakê de jî azadî pêşdixist. Heya dîroka nêz jî, jina ku weke koleya koleyan dihate dîtin, îro şoreşeke mezin a zîhnî di xwe de ava kiriye û di civakê de jî pêşdixe. Di her qadeke jiyanê de bi taybet di qadên sîyasî, civakî û parastina rewa de em dibînin ku roleke avaker û bi bandor dilîze.
Di qada sîyasî de rengê jinê xwe çawa diyarkiriye?
Ji bo hemû pêwîstiyên civakî werin pêşwazîkirin, sîyaset ku weke mekanîzmaya biryardariya komûnal a civaki ye, di wir de jî jinê rengê xwe daye diyarkirin. Ya ku herî zêde ji bo êş û azarên ku têkoşîna van çil salên dawî dane avakirin pêşketine werin derbazkirin ked rijandiye jin e. Ya dizane ku jiyaneke xweşik û baş û herweha jiyaneke aştiyane û azad wê çawa pêşbikeve dîsa jin e. Jin, di pêşxistina sîyaseta demokratîk de bi roleke diyarker rabûye. Di heman demê de îro jinên kurd bi zanebûna ku xwe gihandiniyê ji bo ku aşîtî ku îro pêdiviya civakê ya herî bingehîne bê rûnişkandin ked û hewildaneke pir mezin raber kirine. Ji ber vê yekê jî dema ku mirov li daxwaziyên demokratîk ên rêxistinên jinan temaşe dike, mirov dibîne ku di mijarên herî jiyanî yên civakî de çareseriyê didin avakirin.
Ji ber van sedeman jî jinên Kurd ji jinên civakên din bi bandortir in. Ji ber ku rojane di nav avakirina civakî de cih digirin û bi vî awayî xwe ava dikin. Eger em bidin berhev; siyaseta ku dayîkên me yên ku qed neçûne dibistanên sîstemê, lê xwe di dibistanên jiyanê de bi felsefeya Rêber APO ya azadiyê xwe perwerde kiribe dimeşîne, jinên din ku di meclîsê de qaşo gava di dibistanên cûr be cûr de xwendine de nikarin siyasetê bi heman rengî bimeşînin û heman cesaretê bidin nîşandan. Dîsa, bi qasî parlemenên jin ên Kurd di sîyasetê de hakim û bi bandor nîn in. Ango ya rast ji bilî parlemenên jin ên Kurd, parlemenên din ên jin tenê navê xwe hene, lê bixwe nîn in. Ji ber ku wana hêjî xwe ji feraseta dewleta netewe rizgarnekiriye, nikarin bi bandor bibin û roleke cuda bilîzin. Em van gotinan ji bo biçûkxistina wan nabêjin. Ji ber ku hêza xwe bikarnayînin, bi bandor nabin û îradeya xwe dernaxin holê em van yekan destnîşan dikin. Eger di sîyasetê de ji xwe armancan diyar bikin, çima wê bi bandor nebin! Divê ji xwe re rol û misyon bidinnîşandan. Divê nekevin nav xefleta bendewariya ji zilam û sîstema wî. Ji ber ku nahêlin û firsendê jî nadin. Heya niha yê ku ev yek bi temamî pêkaniye û heya dawiyê rol daye jinê Rêber APO bûye. Em li jinên ku di nav mirovên eqilmend de cih digirin binêrîn; yê ku bi israr destnîşan kiriye ku jin divê di wê komê de cih bigirin dîsa Rêber APO bûye. Li gorî ku dihate xwestin cih nedayina jinê, çavkaniya xwe ji zîhniyeta serwer a zilam û polîtîkayên dewletê digire. Di warê hejmar de herçend kêm bin jî, lê ji ber ku rolek ji wan re hatiye dayîn, her çi qas kêm be jî dikarin xwe îfade bikin.
Pêşketinên ku jina Kurd di qada civakî de dayî avakirin
Di qada civakî de jî pêşketinên mezin xûya dikin. Ew avahiya feodal û girtî ya civaka Kurd li ser bingehê civaka demokratîk veguhertinek hatiye avakirin. Di fikir, rih û hest de jinên ku baweriyeke cewherî û zanebûnek qezenckirine avahiyên kevin ên civakî guherandine. Beriya têkoşînê ew feraseta zilam a ku jinê weke amûrekê didît hate parçekirin. Weke berê, nêzîkatiyên jinê kêm dibînin û tenê weke jina malê dibînin li Kurdistanê di asteke girîng de hatine derbazkirin. Di berxwedaniyên ku li çiya, bajêr, zindan û qadên civakî de pêşdikevin de ti ferq û cêwaziya xort û jinê nîn e. Mirovê ku bi azadiyê ve girêdayî û têkoşer heye. Heta, eger di nava têkoşînê de jin hebe, civak hînê zêdetir jê re nirx datîne û rêz nîşan dide. Gelê Kurd piştî şoreşa vejînê ya netewî, di avakirina Netewa Demokratîk de bi felsefeya Rêber APO û paradîgmaya Civaka Demokratîk Ekolojîk û Azadîxwaziya Zayendî re rêka xwe destnîşan dike.
Bêguman em nabêjin ku di civaka Kurd de cînsiyetparêziya civakî bi temamî hatiye derbazkirin û hemû kelemên ku li pêşiya wê hene hatine rakirin. Bi taybet di yên ku di nava Tevgera Azadiyê de cih nagirin de cînsiyetparêzî tê jiyankirin. Li hemberî jinê paşverûtiyê raber dikin. Di roja me ya îro de di hemû civakan de li hemberî jinê tewanbarî tê jiyankirin. Jin her roj rastî tecawûz, şîddet û qetilkirinan tên. Ji bo ku ev rewş werin derbazkirin, pirsgirêk werin çareserkirin û azadiya civakî pêk bê, erka her kesekê ye ku li hemberî vê têbikoşe. Ji ber ku mînaka yê ku dîrok veguherand û şoreş pêkanî heye. Ew jî felsefeya jiyana azad a Rêber APO ye û di encama vê têkoşînê de jî rastiya jina ku azad dibe heye. Di jina Kurd de ew zanebûn, îrade û baweriya cewherî ya ku ava bûye, zîhniyeta civaka cînsiyetparêz parçe kiriye. Lê ji bo hemû jinên cîhanê pirsgirêka azadiyê niha jî berdewam dike. Ew dewlet û civaka cînsiyetparêz nehatiye derbazkirin. Ji ber ku ew zanist û dîroka ku zîhniyeta vê sîstema şaristaniyê têr dikin niha jî bi roleke bi bandor radibin. Li ser vê bingehî Rêber APO pêşxistina Jineolojiyê weke erk li pêşiya me danî. Erka sereke li pêşiya vê zanistê, hemû zanistên din ji zîhniyeta cînsiyetparêz rizgarkirin e. Bi taybet jî divê zanistên civakî û hejmarî bi vê dîdgahê re werin destgirtin. Bi vî awayî tenê dîroka serwer an na, wê dîroka berxwedaniyan û dîroka jinê ya ku tine hatiye hesibandin jî derbikeve holê. Li ser Jineolojiyê ponijandin; ji bo ku di derbarê zanistên din de jî bikare roleke esasî bilîze, di serî de ev erka akademîsyenan e û dûvre jî erka her kesî ye.
Zelal EDESSA
- Ayrıntılar