Li Mêrdînê komkujiyekê rû da, ku di encamê de li gel jin û zarokan 44 kesan jiyana xwe ji dest dan. Gava mirov vê komkujiyê dinirînin, hingî wêneyekî berê me dîtibû derdikeve pêşiya çavên me. Bila kes matmayî nemîne; Wêneyê derkeve pêşiya me, bi temamî wêneyekî Ergenekonê ye.
Gelo çima?
Divê şaş neyê fêm kirin, ku bi nîşandana gunehkariyê re em dixwazin hemû bûyerên li welatê me diqewimin bavêjin situyê Ergenekonê. Berovajî, nîşaneyên gelekî xurt li hole heye ku me ber bi nirxandineke bi vî rengî dibe. Her guhdarvar an jî temaşevanên hestiyar ên navgînên çapemeniyê dişopînin kêm-zêde di haya karên qirêj ên vê organîzasyonê de ne.
Di destpêka hemû karên qirêj û gemarî yên Ergenekonê de pîvanek heye. Ew pîvana Ergenekonê jî pîvana ‘Divê li dû şahid neyê hiştin’ e. Bi vê têgihiştinê, di gelek karên xwe yên qirêj de ji bo şahidan nehêle, delîl û şahid ji holê rakiriye. Di ser de gelek kadro û piyonên di karên xwe yên gemarî de bikar anîne, qetil kiriye. Gelek mînakên vê hene. A. Cem Ersever jî yek ji van mînakane. A.Cem Ersever yek ji damezrînerên JÎTEM’ê ye. Gelê me baş dizane, ka JÎTEM çiye û çi kiriye. Kesekî bi vî rengî jî, ji aliyê kesên ew bikar aniye ve hatiye kuştin. Rojnivîsên A.Cem Ersever û çeka wî bikar anî li gel bersûcên Ergenekonê derketin holê û ev rewşê jî vê yekê piştrast dike. Di roja îro de derket holê, ku gelek kesên mina A.Cem Ersever ji aliyê Ergenekonê ve hatiye kuştin.
Ya li vê derê derketiye holê, rê û rêbazên pêkanîna komkujî û kuştinên bi usûlê Ergenekonê ye. Ergenekon, gava karên xwe yên qirêj dike bi têgihiştina ‘eger li dû şahid neyê hiştin, hingî kiryarên kar jî wê ne diyar be’ tevdigere. Komkujiya li Mêrdînê jî bi vê têgihiştin û mejiyî hatiye kirin. Ji bo li dû ti şahidan nehêlin, çi zarok be çi jin be xwestin herkesên li wê derê bikujin.
Hin kesên ku ji vê bûyerê bi birîndarî filitîn, ev lîstika wan xera kirin. Li dû bûyerê şahid man. Eger tiştekî weha nebûya û herkes bimira, eşkere bû ku wê berpirsyariya vê bûyerê bavêtibûya situyê PKK’ê, herî kêm wê şik û gumanên bi vî rengî biafiranda. Di demên bihurî de ev yek hat kirin. Komkujiyên berî niha li dijî cerdevan û xizmên wan hatin kirin, xwestin malî PKK’ê bikin. Dîsa di sala 2006’an de, tevî ku kiryarên wê diyar bûn û berpirsyariya wê hilgirtibûn ser milê xwe jî, hewl dan komkujiya li Koşûyolû ya li Amedê bavêjin situyê PKK’ê. Ev yek jî, beriya hilbijartinên herêmî yên 29’ê Adarê ji aliyê çapemeniya Fetûllahî ya alîgirê AKP’ê ve hat kirin. Tevî ku îfadeyên yek ji kiryarên komkujiya Koşûyolûyê Astsûbay Hîkmet Topal ên li gel polêsan tê zanîn jî, ev yek hat kirin. Têgihiştineke ku bûyereke ewçend zelal û eşkere malî PKK’ê dike, eşkere ye ku wê komkujiya li Mêrdînê yekser malî PKK’ê bikira.
Ji ber ku gundê lê komkujî hat kirin cerdevan bû û gundê berî herkesî li wê herêmê cerdevanî qebûl kiriye, vê rewşê hîn bêtir derfet dida, propagandayeke reşkirinê. Mayîna şahidan a li dû komkujiyê, pêşî li propagandayeke reşkirinê girtiye.
Hin daneyên din hene, ku nîşan didin komkujiya li Mêrdînê bi usûlê Ergenekonê ye. Xwediyê rastîn ê gundê lê komkujî hat kirin gelê Asûrî-Suryanî ye. Gelê Asûrî-Suryanî di encama zextên dewlet-mêtîngeriyê gundê xwe terikandine. Di heman pêvajoyê de, bi hezaran gund bi vî rengî hatin valakirin. Gundên hatin valakirin jî ji aliyê dewletê ve ji cerdevanan re hatin dayîn. Ji xwe dûre derket hole, ku ev gundên mijara gotinê çawa ji aliyê Ergenekonê ve hatine bikaranîn. Di nîqaşên li ser doza Ergenekonê de tên gotin, ku ji bo çareserkirina krîza aboriyê ya salên 1993 û 1994’an, hukûmeta wê demê karê qeçaxçitiya narkotîkê kiriye û xwestiye bi vî rengî pêşî li krîzê bigire. Ev rastiyeke tê zanîn e. Çapemeniya azad-alternatîf gelek caran ev rastî anî zimên. Lewma ev navgînên çapemeniyê ji aliyê dewletê ve hatin cezakirin.
Piştî ku komkujî hat kirin gotûbêjan destpê kir, ku li gundê lê komkujî rû daye, Haşhaş dihat çandin û li ser parvekirina hatineyê ji vê narkotîkê, dijminahiyê rû daye. Hebûna qereqolê ya du kilometre nêzî gund jî nîşan dide, ka çandina haşhaşê û trafîka narkotîkê çawa tê rêvebirin û rola JÎTEM’ê ku li Kurdistanê Ergenekonê temsîl dike, bi çi rengî ye.
Her weha divê neyê jibîrkirin; hêza ku cerdevanan li Kurdistanê ji bo şerê qirêj û taybet bi rêxistin dike û li gorî wê perwerde û amade dike, Ergenekon bi xwe ye. Cerdevanan jî, bi vê perwerdeya stendiye û çekên ji wan re hatiye dayîn, ev komkujî kirine. Ev hemû rastî nîşan didin, ku komkujiya li Mêrdînê rû daye, bi usûla Ergenekonê ye. Lewma, berpirsyarê vê komkujiyê şerê taybet-qirêj e û hêzên vê yekê li welatê me bicih tîne û Ergenekon e. Divê ev rastî bi ti awayî neyê berovajîkirin.
Ev komkujî pêwendiya xwe bi ti awayî bi kevneşopî û toreyê Kurdan re nîne. Di kevneşopî û toreyên Kurdan de kuştina jin û zarokan tineye. Ev komkujî, ji ber kevneşopî û toreyên Kurdan rû nedaye. Bi temamî ji ber berjewendiyên qirêj pêk hatiye. Di şert û mercên rewşeke nû ya civakî ya Kurd de, ku Têkoşîna Azadî û Demokrasiyê afirandiye, Kurd bi ti awayî rê nade hovîtiyeke bi vî rengî. Li welatê me, ku dozên xwînî yên sedan salan çareser dibe, gelê me destûrê nade vê yekê.
Komkujiyên bi vî rengî, mîna ku li Mêrdînê hat dîtin bi tenê dikare lîstika şerê qirêj-taybet rû bide. Li dervehiştina Parlamenterên DTP’yî yên ji bo lêkolînkirina komkujiya li Mêrdînê avakirina komîsyonekê pêşniyar kiribûn, bersivdayîna bi girtin, operasyon û provokasyonanan a li gavên ji bo çareseriya demokratîk û aştiyane û rûdana vê komkujiyê, vê nirxandinê piştrast dike.
CEMÎL BAYIK
- Ayrıntılar
Mustafa KARASU
Polîsekî gir yê dewleta tirk zebaniyê cehenemê serê zarokekî kurd parçe dike. Ev zebaniyê cehenemê, bê ku bifikire ka ev zarok zindî ye an na bi hêrs li zarok dixe. Kîna di nava xwe de tevî di sere vî zarokî de dirijîne. Ew zarok dibe ku bi wan derbeyan li wir bimire jî.
Ev kîn, di encama gotina “jin be jî zarok be jî tiştê pêwîst em ê bikin” de çêbûye. Li gorî vê zîhniyetê her zarok û her jina ku zordestiya dewleta tirk şermezar bike, kuştinê heq kiriye. Ji bo wê polîs lê dide heta dibe ber mirinê.
Ev zarok di wê navê de tenê temaşeyî bûyeran dike; dema polîs tê nareve jî. Lê bedelê sekna xwe pir giran dide. Ev êrîşên polîs û leşkeran li ser zarokan bûne karên ji rêzê. Di hemû xwepêşandanan de em rastî bûyerên wiha tên.
Yên kamera wan digirin em wan dibînin; yên nakevin ber kamerayê nayên jimartin. Ev bûyer zordestiya polîs û leşkeran ya li ser kurdan dide diyarkirin. Eger yê li hemberî wan kurd be, zarok ne zarok ji bo wan ne girîng e. Di cih de weke kûçikên har êrîş dikin.
Lê nenêrin ku generalek li nexweşxaneyê çû serdana wî zarokî. Tiştê par li Wanê hatî serê jin û zarokan, vî gelî ji bîr nekiriye. Ji ber wê serdana vî generalê JÎTEM’ê tenê ji bo dîtin e.
Yên leşker û polîs xistin vê rewşê kesên siyasî ne. Kesên siyasî bi çavê ku civakeke doza mafê xwe dike, li kurdan nanêrin. Bi çavê xayîn û cudakaran li wan dinêrin. Kurd ji zarokiya xwe ve der barê kurdan de van gotinan dibihîzin.
Di encama vê siyasetê de weke jina Xirant Dînk Rakel Dînk gotî; ji pitikan qatil tên afirandin. Sîstema Tirkiyeyê ya siyasî û rêveberî sîstemeke wisa ye ku ji pitikan qatil û işkencekaran diafirîne.
Yên li hemberî vî polîsî bihêrs, berî her tiştî divê li hemberî sîstema Tirkiyeyê ya li hemberî kurdan bihêrs bin. Hindik maye DTP’ê ku siyaseta demokratîk dike dixwazin di kolanan de bidin lînckirin.
Hinek ji çapemeniya tirk bi çavê civikeke ku pêwist e bê perçiqandin li DTP’ê dinêre û wisa nîşan dide. Yên ku vê dikin bê ku şerm bikin ji xwe re dibêjin em misilman in. Wisa tê fêmkirin ku dema tirkîtî tê, misilmanî jî ji cewherê wê tê derxistin.
Ya rast ev zîhniyeta şovenîst ya dijberî kurdan tirkîtiyê jî dilewitîne. Sîstema Tirkiyeyê ya siyasî û rêveberî li ser zordestî û dîktatoriyê hatiye avakirin. Ji ber wê li xebata meclisê jî ku DTP û civaka kurd dixwazin bi awayekî berfireh gotûbêj bikin, bi çavê xebateke sûc dinêrin.
Wisa tê fêmkirin ku xebata DTP’ê ya modela rêxistina demokratîk gemara sîstema Tirkiyeyê ya siyasî û rêveberî derdixe holê. Ji ber vê jî dixwazin DTP’ê tune bikin. DTP’ê di vê hilbijartinê de careke din paşverûtiya sîstema Tirkiyeyê ya siyasî û îdarî derxist meydanê.
Partiyên din tev 5 şaredarên jin derxistin lê DTP’ê bi sere xwe 14 şaredarên jin derxistin. Ev rewş bi serê xwe dide diyarkirin ka kurd çawa civakekî demokrat û civakî ne û Tirkiye çawa paşverû ye. Ji bo vê jî ji DTP’ê hêrs dibin.
Li Amedê fermandarek plaqeya navê Osman Baydemir li serê bi piyê xwe lê dide diavêje. Tu girtîgehan bi zarokan tijî dikî, di xwepêşandanan de işkenceyên herî giran bi wan dikî, jin be jî zarok be jî tu dikujî; ji bo çi wê Osman Baydemir bibe hevalbendê durûtî û gemara te?
Cejna zarokan tiştekî baş e, lê dive mirov ne durû be. Tu ji her aliyê dinyayê zarokan bîne wan bixapîne ji wan re bêje li welatê me cejin heye, lê li zarokên kurdan jî dinyayê bike jehir. Bêguman pêwist e ev durûtî were diyarkirin.
Ew dîmenên zarokê li Colemêrgê jî dê neyê jibîrkirin. Cara yekê ye ku çapemeniya tirk çawa pêwist dit û cih dan van dîmenan. Eger çapemeniya tirk herdem vê berpirsyariyê bigire ser xwe, dibe ku Tirkiye dev ji siyaseta zordestiyê ya li ser kurdan berde. Di pirsgirêka kurda de dê hê zûtir çareseriya demokratîk bikeve rojevê.
Lê mixabin çapemeniya tirk vê nake. Berî çend rojan bû, li Agriyê tiştên hatîn serê kurdan ji nedîtî ve hat. Kuştinên li Amara weke nûçeyên ji rêzê dan. Dema ku wisa be, leşker û polîs cesareta êrîşê bi xwe re dibîne.
Êrîşên li ser DTP’ê hatin kirin çapemeniya tirk jê re bêdeng ma. Êrîşên li ser DTP’ê, ya rast êrîşên li ser qada siyaseta demokratîk, li gora agahiyên polîsan hatiye weşandin. Dema wisa be, ev êrîşên li ser siyaseta demokratîk çawa ku li ser rêxistineke ku çalakiyên leşkerî bike hatin dayîn.
Dewlet DTP’ê sûcdar dike dibêje we meclis ava kiriye. Wisa xuya dike li dinyayê cara yekê ye ku sûcekî wiha tê îcadkirin. Dîktator û zordest yên dijberî xwe saziyên wiha demoktatîk û rewa mehkeme dikin û ceza dikin.
Bi salan e ku DTP rêxistina meclisê gotûbêj dike. Meclisên jina û ciwanan ava dikin. Par jî kongreya civaka demokratîk, an jî meclis ku DTP jî di nave de bû çêbû. Di serî de Leyla Zana gelek siyasetmendar di nave de cihê xwe girt û ev xebat eşkere bû. Niha sûcdarkirina xebatên weke ya wê sûc û eyaba demokrasiyê ye.
Di demokrasiyan de her xebata zora hêza leşkerî û çek tê de tunebe û exlaqê civakê xirab neke demokratîk e û rewa ye. Bi taybetî mafê partiyan heye ku li gora îdeolojî û siyaseta xwe modelên rêxistin û gotûbêjan ava bikin.
Mafê DTP’ê heye vê bike. DTP’î yên hatîn girtin yekî tenê jî xebateke derveyî qanûnan nekiriye. Eger hin ji wan bi dehên salan di girtîgehan de mabin, an jî fikrê PKK’ê diecibînin, ev nayê wê wateyê ku bi vê xebatê sûc kirine.
Li tu welatê azadiya fikrî û rêxistinê lê heyî tiştên DTP’ê kirin sûc nayên dîtin. Yên sûc kirin ew in ku qanûn li gora xwe şîrove kirine û yên DTP’î girtîne. Yên DTP’î sûcdar nîşan didin û berê polîs û leşkeran didin ser zarokên kurdan sûcdar in.
- Ayrıntılar
Cemîl BAYIK
Piştî hilbijartinên herêmî hatibûn nirxandin, hin tespît hatibûn kirin. Di tespîtên hatibûn kirin de, hatibû destnîşankirin ku heger encamên hilbijartinê yên bi serkeftina DTP’ê bi dawî bibin rast werin xwendin; dê ji bo çareseriya demokratîk a pirsgirêka kurd derfetê biafirîne, lê heger ev yek bi pêş nekeve dê şerê taybet-qirêj bê berfirehtirkirin.
Pêşketinên yekser ên piştî hilbijartinên heremê, nîşaneyên ka kîjan ji van taybetmendiyan wê derkeve pêş raxistin ber çavan. Hêzên Azadî û Demokrasiya Kurd ku encamên hilbijartina herêmî nirxandin nêzîkbûna ji bo çareseriya demokratîk a pirsgirêka kurd parastin. Di vê çerçoveyê de jî biryara bêçalakîbûnê ya beriya hilbijartinê hatibû dayîn heta 1’ê hezîranê dirêj kir û mîna ‘rewşa şernekirinê’ bi nav kir.
Li hemberî vê yekê tiştê di daxuyaniyên rayedarên tirk de derkete pêş ew bû ku wê şerê taybet-qirêj berfirehtir bibe. Di daxuyaniyhen R. T. Erdogan, Cemîl Çîçek û Îlker Babûg de ev yek bi zelalî dihate dîtin. Piştî van daxuyaniyên rayedarên dewletê operasyon û binçavkirin dan destpêkirin.
Bêgûman a derketiye holê ne encameke wisa bû ku Tevgera Azadiya Kurdistanê dixwest. Tu kes an derdor nikarin ji vê rewşê hêzên azadiya kurd berpirsyar bigirin. Berpirsê rewşa heyî, ew ên ku operasyonan li dar dixin û binçavkirinan pêk tînin. Kî van operasyon û binçavkirinan pêk tîne? Dema ev rastî li ber çavan bê girtin dê bersiva vê pirsê jî zelal bibe.
Operasyon li çolterê li hemberî gerîlayan tên li dar xistin. Ên van operasyonan dimeşînin yekser di bin berpirsiyariya artêş û serfermandariyê de ne. Binçavkirinên li bajaran jî bi fermana dozgeran ji aliyê polîsan ve tên meşandin. Dozger û polîs di bin kontrola Wezareta Karê Hûndir û hikûmetê de û bi fermana wan tevdigerin. Di vir de rastiya derdikeve holê ew e ku; artêş û hikûmet li dijî hêzên azadiya kurd di çerçoveya planeke hevbeş de hereket dikin û ketine nav êrîşeke berfireh. Ji ber vê yekê jî nikare were gotin artêş û hikûmet ji hev cuda ne, an jî di nava nêzîkahiyên ku hevdû bê bandor bikin de ne.
Vekirî ye ka nêzîkbûna artêş û hikûmetê tê çi wateyê. Ev tê wateya ku di çerçoveya konseptekê de ketine nava tevgerê. Di vir de tiştê ku derdikeve holê ew e ku li dijî helwesta hêzên azadiya kurd a ji bo aştiyê, dewleta tirk xwedî nêzîkahiyeke ku şer berfirehtir bike ye.
Ev demek e di qada navneteweyî, herêmî û siyaseta hûndirîn de guftûgoyên ka PKK çawa dikare were tasfiyekirin lidar in. Hin plansaziyên ji bo vê yekê hatine kirin hene. Ev plan di serî de DYA bi agahdarî, erêkirin heta beşdarbûna hemû hêzên navneteweyî tê amadekirin. Plansaziya ku mîna ‘Plana Barkey’ tê binavkirin û ji Serokatiya DYA’yê re hatiye pêşkêşkirin jî yek ji van hewldanan e. Tê fêmkirin ku li Tirkiyeyê jî piştî hilbijartinên herêm hin plana li dijî hêzên azadiya kurd hatine meşandin û ew jî parçeyekî konsepta giştî ne. Ji xwe di heman çerçoveyê de li Tirkiyeyê guftûgo tên meşandin û dixwazin raya giştî ji bo vê yekê amade bikin.
Cewherê Plana Barkey tasfiyekirina PKK’ê ye. Hêzên navneteweyî û herêmî jî di nava vê planê de cih digirin û rola aktoriya bingehîn dane Tirkiyeyê. Bi van hêzan tê xwestin tasfiyekirina PKK’ê bibin serî. Li gorî vê yekê; di qada siyasî de Tirkiye dê biryaran bigire û planên taybet ên der barê PKK’ê de jî dê mora wê li van biryaran bixe. Di bicîhanîna vê planê de ji hev cudakirin / veqetandina PKK’ê; yên bi xeter, yên kêm xeter, yên dikarin bikişînin nava sîstemê û hwd. Cudakirin û veqetandina ji hev a van hêzan esasê planê ye.
Rayedarên dewleta tirk pêvajoya hilbijartinê û piştî hilbijartinê ne di çerçoveya afirandina hawîra aştiyê û çareseriya pirsgirêka kurd, berovajî vê yekê amadekariyên li gorî Plana Barkey tercîh kirine. Pêkanîna vê yekê mîna hedef daye ber xwe. Operasyon û binçavkirin jî ji bo vê yekê pêk hatin.
Divê ev rastî bê û durist bê xwendin. Heger ev yek rast neyê xwendin, bendawariyên cuda derkevin pêş; wê derfetê bide ku ên di şerê taybet-qirêj de israr dikin cesaretê bigirin û wisa tevbigerin.
Di demên borî de jî em bûbûn şahidê nêzîkahiyên bi heman rengî. PKK’ê gelek caran agirbesta yekalî îlan kir û pêvajoyên bêçalakîbûnê pêk anîn. Lê belê ev nêzîkbûnên PKK’ê ji aliyê dewletê ve mîna lawazî û zaafiyetê hatin nirxandin û xwestin ji bo berfirehtirkirina şer mîna derfetê bi kar bîne. Niha jî rayedarên dewleta tirk ketina nava heman şêwaz û nêzîkatiyê.
Agirbestên yekalî û pêvajoyên bêçalakîbûnê yên PKK’ê îlan dike ne ji qelsiyê ne, berevajî wê ji encamên hêzdarî û xwebariyê ne. PKK’ê di sala 1993’an de dema ji aliyê tevgera gerîla û gel de pêngavêke mezin hatibû avêtin agirbesta yekalî îlan kir. Wê demê rayedarên Artêşa Tirk di nirxandinên kiribûn de mikûr hatibûn ku wan ‘bajarên kurdan winda kirine”. Tevî vê rastiyê jî, PKK’ê di dema herî bihêz de; agirbest îlan kir û derfet da aştî û çareseriya demokratîk ya pirsgirêka kurd. Niha jî ji bo PKK’ê pêvajoyeke bi heman rengî mijara gotinê ye. Di pêvajoya ku di Parastina Rewa de serkeftinên mezin bi dest xistine, serhildan bilind dibin û îradeya gel a demokratîk derketiye holê de PKK’ê pêvajoya ‘şernekirinê’ îlan kir û bû xwediyê gaveke nû ya ji bo aştî û çaseriya demokratîk a pirsgirêka kurd.
Divê ev yek rast bê dîtin û mîna lewaziyekê neyê dîtin. Heke wisa şaşfêmkirin bidome dê encamên ku neyên telafîkirin rûbidin. Rayedarên devleta tirk difikirin ku hêzên navneteweyî, herêmî û paşverû bide pişt xwe û bi wan encamê bi dest bixe. Lê bi tenê xwe dixapîne. Ka çawa di demên borî de kete nava şaşiyên bi vî rengî û winda kir, di pêvajoya em tê de jî ne mimkûn e ku encameke cuda bi dest bixe. Di rewşeke israrkirina di plana tasfiyekirina hêzên azadiya kurd e, dê encameke ji yên berê cudatir dernekeve holê. Bi awayekî xwezayî di vir de ya winda bike dê dewleta tirk a piştî hilbijartinên herêmî tercîha xwe ji bo çareseriya demokratîk a pirsgirêka kurd û aştiyê de bi kar neaniye be. Ya winda dike dê dewlet bi xwe be.
- Ayrıntılar
Mustafa KARASU
Tevgera azadiya kurd biryara bêçalakiyê heta 1’ê Hezîranê dirêj kir. Piştî ragihandina biryarê di rojekê de bi dehan rayedarên DTP’ê hatin girtin. Di dema girtina DTP’yiyan de, Fermandarê Artêşa Tirk, dîsa peyva; ‘miletê tirk’ di devê xwe de dicût.
Başbug diyar kir ku eger kêmenetewe û civak neyên afirandin, mirov dikarin mafên xwe yên şexsî bi kar bînin. Çawa ku qenciyê li wan bike. Zîhniyet nehatibe guhertin jî, behskirina ji gelê Tirkiyeyê, delîla wê yekê ye ku li hemberî têkoşîna gelê kurd di nava zehmetiyan de ne.
Piştî ku ketin zehmetiyan pêwîst dîtin ku axaftinên wisa bikin. Piştî ku behsa gelê Tirkiyeyê kir dîsa behsa miletê tirk kir. Eger gotina miletê tirk ne têgîneke etnîkî ye, wê demê bila ji vê nasnameya jor re bê gotin; ‘miletê kurd’.
Eger behsa biratiyê tê kirin, bila her pêncî salan carekê ev nasname bê guhertin. Em niha bêjin miletê kurd, piştî 50 salên din em bêjin miletê tirk.Yên guhdarî dikin wê bikenin, mafê wan yê kenê heye.
Her kes nikare li gorî xwe têgîna milet şîrove bike. Danasîna wê ya zanist û civakî heye. Eger bê gotin miletê tirk, wê ziman tirkî be; eger bê gotin miletê kurd, wê ziman kurdî be. Eger bê gotin bila bê gotin miletê tirk, lê bila ziman kurdî tenê zimanê fermî be, wê Îlker Başbug pêşniyareke wisa qebûl neke.
Bi kurt û kurmancî, gotinên Îlker Başbug ji hewldana tevlîhevkirina seriyan pêve ne tiştek din e. Eger bigota neteweya Tirkiyeyê nasnameya jor e, lê belê nasnameyên din nasnameyên jêr in û bigota nasnameyên jêr di ware çandê de ji hev ne li pêştir in, wê wateyeke wê hebûya. Lê di serî de diyar e ku ev gotinên wî ji bo xapandinê ne.
Binçavkirina DTP’iyan, êrîşa li ser îradeya gelê Kurdistanê ye ku di hilbijartinan de derxistibû hole. Ji ber ku encama hilbijartinan hezim nekirine ev êrîş pêk anîne.
Ji xwe piştî hilbijartinan Tayyip Erdogan weke kesê hem diz hem daberiz, got; DTP’iyan bi dare zorê deng standine. Çend caran ev dîtina xwe anî ziman. AKP’iyan binketina xwe ya li Kurdistanê bi vî awayî diyar kir.
Hinek hestîkojên li derdorên AKP’ê di televizyonan de diyar dikirin ka çawa DTP’ê zor daye hilbijêran. Bi van nirxandina zemînê êrîşan amade kirin. Bi van nirxandinan bang li polîsan dikirin, digotin bikevin nava tevgerê, DTP’ê ji hev belav bikin.
Êê, wisa ye eger DTP bi dare zorê deng ji gel standibin, wê demê wê polîs bi ser wan de biçe, wan bigire. Ji ber wê Ahmet Turk got; serokwezîrê Tirkiyeyê fermana girtina hevalên me daye. Di vir de Ahmet Turk ras dibêje.
Ji ber ku fikirîn ku wê AKP pêşiya DTP’ê bigire, negirtin. Lê AKP’ê ev erkê xwe bi cih neanî. Bi vî awayî tu wateya desthilatiya wê nema. Di rewşeke wisa de AKP dixwaze bi van operesyonan li ser piyan bimîne.
Dixwaze vê bêje; di hilbijartinan de min nikarîbû DTP’ê bişkînanda, lê belê ez bi operesyonan belav dikim; bi vî awayî dixwaze temenê hikumetê dirêj bike. Heta doh jî digotin; Pêwîst nake çek bi kar were, têkoşîna PKK’ê ya çekdarî bêwate ye; bi siyaseta qanûnî dikare vê têkoşîna xwe bide.
Eger kesên qet çalakiyên wan yên çekdarî tunebin û di qada siyasî û qanûnî de dixebitin tên girtin, bi awayekî eşkere diyar dibe ku li Tirkiyeyê derfetên têkoşîna gelan ya demokrasiyê nîne. Wateya wê ev e; li Tirkiyeyê demokrasî nine.
Li welatekî demokrasî heyî, fikrê mirovan çi dibe bila bibe, herkes ji bo armancên xwe yên siyasî partiyan ava dike û xwe bi rêxistin dike. Derketiye hole ku li Tirkiyê mafek û zêhniyeteke wisa ya siyasî nîne.
Ji milekî ve wê bêjin; bila yên li çiyê dakevin deştê, ji mile din ve yên bîst salan di girtîgehan de m
yîn dema siyasetê bikin wê bên girtin. Kesên astengî li pêşiya kirina wan a siyasetê tê derxistin, tu kes nikare ji wan re bêje tu çima têkoşîna çekdarî dikî. Ev operesyon tengkirina qada siyaseta demokratîk e.
Tevgera Azadiya Kurd dixwaze di zemînê siyasî de pirsgirêk bên çareserkirin, lê dewleta tirk vî zemînî diruxîne.
Bi awayekî eşkere dibêjin; ne em destûrê didin ku hûn di qada siyasî de têkoşînê bidin û ne em destûran û destûra bingehî diguherînin.
Tevgera Azadiya Kurd dixwaze di çareseriya pirsgirêkan de zemînê siyasî xurt bibe, lê dewleta tirk vî zemînî teng dike. Belkî DTP’ê nagirin, lê belê ev êrîş û êrîşên 1994’an ji bo heman armancê ne. Piştî ku dîtin DTP hinekî ber bi pêş ve diçe biryara kezixandinê girtine.
Armanceke vê operesyonê tirsandina DTP’ê ye. Wiha dibêjin; binêrin eger hûn ne biaqil bin, em ê diyar bikin ku têkiliya we bi rêxistinê re heye û em ê we bigirin. Yên nikarîn di hilbijartinan de pêşiya DTP’ê bigirin, niha xwestin bi êrîşan û bi terora qanûnan derdora DTP’ê teng bikin.
Vî Fermandarê Artêşa Tirk berî niha bi sal û nîvê gotibû; ‘PKK dibe siyasî. Armanca wî ew bû ku DTP’ê bike hedef. Piştî ku di 29’ê adarê de DTP bi ser ket, ên gotîn PKK dibe siyasî fermana van operesyonan dane.
Gelê Kurdistanê difikirîn ku wê êdî bikaribin pirsgirêkên xwe bi riyên siyasî çareser bikin. Rêberê Gelê Kurd û PKK’ê pêşiya siyaseta demokratî vedikir. Van operesyonan darbe li baweriya ku wê bikarin mafên xwe bi riya hilbijarrinan bi dest bixin xistiye.
Lê gelê Kurdistanê ew qas bûye polîtîk ku îro ne yek, dikare çend DTP’iyan bide jiyandin. Ji bo ku pirsgirêka kurd nayê çareserkirin, dema gerîlayek jiyana xwe ji dest dide çawa ciwanên kurd di cih de cihê wî tijî dikin, di qada siyaseta demokratîk de jî yên tên girtin, bi dehan kurdistaniyên demokrat û welatparêz cihên wan tijî dikin.
- Ayrıntılar
Cemîl BAYIK
Hilbijartinên herêmî bi dawî bûn. Lê belê bandora wê hê jî didome. Diyar e ku ev bandor wê demeke din jî bidome. Hilbijartinên ku bi serkeftina gelê me û tevgera me bi encam bûn, li Tirkiyeyê rê li ber guftûgoyên girîng vekirin. Di nêzîkbûna pirsgirêka kurd de, nirxandin û anîna rojevê ya nerînên ji berê cudatir nîşaneyên vê yekê ne. Ev derdor çiqasî cidî ne, mijareke ku bi serê xwe bê nirxandine, lê belê divê bi baldarî werin şopandin.
Piştî hilbijartinê yekser têkildarî pirsgirêka kurd polîtikayên dewlet û hikûmetê bûn mijara nîqaşan. Bi israr tê destnîşankirin ku encamên hilbijartinê pêwistiyeke bi vî rengî derxistiye holê. Ji rastgiran heta çepgiran, ji lîberalan heta muhafazakaran hemû derdor di heman encamê de digihêjin hev. Hemû derdor êdî nêrîna ku birêz Ocalan tekane muxatabê pirsgirêka kurd e bilêv dikin. Ev nêrîn a beriya hilbijartinê ji aliyê parlamenterên DTP’î û hin derdoran ve dihat rojevê, lê niha ji aliyê derdoreke berfirehtir ve hatiye qebûlkirin. Nirxandin û çarçoveya guftûgoyê ya beyî birêz Ocalan çareserî nabe wê berfirehtir bibe. Bêguman ev encam destkeftiyeke têkoşîna azadî û demokrasiyê ye. Dê van destkeftiyan ji xwe re bike mewziyek û gavên di vê çarçoveyê de ji aliyê hêzên azadî û demokrasiyê ve bêne avêtin ji niha û pêde bêtir bêne şopadin. Ev rastiyeke li ber çavan e. Ev yek jî hem ji bo hêzên nava welêt, hem jî ji bo yên navneteweyî dê bê wateya xirabûna ezberên heta niha dihatin dubarekirin. Bi vî rengî bi zelaltir dibe ku kî aligirê aştî, demokrasî û çareseriyê ye, kî nayê çareseriyê, aliyê şer e.
Tevî ku encama derketî destkeftî û serkeftina hêzên azadî û demokrasiyê ye jî di nirxandinên tên kirin de hin berovajîkirin û şaş xwendin xwe didin der. Herî dawî berdevkê hikûmeta AKP’ê Cemîl Çîçek bi nirxandinên xwe ev yek piştrast kir. Cemîl Çîçek encamên hilbijartinê û di nava wê de serkeftina DTP’ê ya derketî holê; mîna talûke û pirsgirêkeke ku bi helwesteke stratejîk a serpartiyan de divê bigirin dest binav kir.
Ev nirxandinên Cemîl Çîçek divê mîna tiştekî ji rêzê neyê dîtin. Ji ber ku ev daxuyanî, li dij guftûgoyên piştî hilbijartinê yên ji bo çareseriya pirsgirêka kurd derketin pêş mîna israra têgihiştina siyaseta înkar, tunekirin û mêtîngeriyê ye. Her çiqasî piştî hilbijartinê nirxandinên ku dubareyên heta niha derbas dikin derdikevin pêş jî diyar e guftûgoyên ji niha û pêde bi du rengî wê bêne meşandin. Lewma dema pêşketinên piştî hilbijartinan werin rojevê bên nirxandin divê ev babet jî bi baldarî bê dîtin.
Divê ev rastiya ku derketiye holê baş bê şopandin. Ji ber ku li dijî hewldanên têne xwestin destkeftiyên bi berdelên mezin hatine bidestxistin werin têkbirin sekn û helwesta were nîşandan radixe ber çavan. Wergerandina serkeftinê ya asta di hilbijartinê de hatiye bidestxistin jî vê yekê ferz dike. Di hilbijartinên herêmî de serkeftin hatiye bidestxistin. Ev li ser berdelên di encama têkoşîna 35 salan de hatiye dayin bilind bûye. Her wiha encameke helwesteke hêja ya ji her eniyê ve ked hatiye dayin û xebat hatiye meşandin e. Divê ev rast were dîtin û wisa were nirxandin. Her çiqasî ji hilbijartinên herêmî bi sereftin em derketibin jî diyar e kêmasiyên ku pêwîst e werin derbaskirin hene. Dema li encamên hilibijartinan were mêzekirin dê ev yek bi rengekî zelal bê dîtin. Li cihên rêxistinkirî û xwedî amadekarî tevî hemû hîle û astengiyan jî serkeftin hate bidestxistin. Li cihên ku baş rêxistinbûyîn pêk nehatiye, tevî ev qas hewldan û ked hate dayin jî bi hîle û astengiyan tev pûç hate derxistin. Herêma Serhedê, herêma Başûrrojava hu bi taybetî herêma Çewlîkê di rewşeke wisa de bûn. Mîna cihên ku xebatên me lê xurt bûn li van qadan xebatên ku pêwîstbûn nehatin meşandin. Heger li van herêman jî rêxistinbûyîn û amadekarî bi awayekî xurt pêk bihata li van deran wê bêtir şaredarî û deng hatibana bidesxistin. Her wiha li bajarên Kurdistanê yên mîna Semsûr, Dîlok, Mereş, Meletî, Elezîz, Erzînganê dikaribû şaredarî bên bidestxistin her wiha deng bêne zêdekirin. Li metropolan jî heman rewş derkete holê. Li van deran nifûseke zêde ya kurd dijî. Li aliyê din mitîngên bi beşdariyeke mezin pêk hatin. Lê belê pirsgirêkên dibin sedem ku ev hêz derbasî sindoqan nabe di vê hilbijartinê de jî xwe nîşan da. Ji bilî yek-du beldeyan li Tirkiyeyê encam nehate bidestxistin. Divê neyê jibîrkirin ku li ser vê siyaset tê meşandin û wê were meşandin jî. Ji niha ve di nirxandinên der barê hilbijartinê de ev mijar tê rojevê û wiha tê gotin: “Kurdên li ser axa xwe dijîn xwedî helwesteke etnîkî ne, lê belê yên derveyî wir û yên koçî metropolên Tirkiyeyê kirine nêzîkatiyeke wisa nîşan nadin”. Di encama van nirxandina de tê gotin ku kurdên koçî metropolan kirine bi sîstema mêtînger re zû entegre dibin û girêdayî vê yekê pêşniyarên zêdekirina asîmilasyonê û koçberkirinê tên bilêvkirin.
Hilbijartin bi dawî bûn. Lê bandorên wê berdewam dikin. Gelê me ji vê hilbijartinê serkeftî derketiye. Ev yek jî di encama têkoşîna mezin ya bi hêza xwe ya xweser de bi dest xist. Gelê me îsbat kir ku wê ji vê zêdetir jî bike. Ev di heman demê dê ji bo gelê me û Têkoşîna Azadiyê tê wateya derbasbûna pêvajoyeke nû.
Bêşik di vê pêvajoya ketinê de jî serkeftin bûye ya têkoşîna gelê me ku ji bo azadî û demokratiyê dide.
- Ayrıntılar
Cemîl BAYIK
Hêzên Azadî û Demokrasiyê yên Kurd, mîna pêwîstiyeke nêzîkbûneke biberpirsiyartî, beriya hilbijartinên herêmî biryara ‘bêçalakîbûnê’ standin û ji raya giştî re aşkera kirin ku li gorî vê biryarê dê tevbigerin. Her wiha têkildarî Konferansa Navneteweyî ya Kurd de ku niha mijara guftûgoyê ye û tê plankirin li dar bikeve de jî nerînên xwe anîn ziman.
Têkildarî vê mijarê tu hêz û derdor nikarin bêjin ku nêzîkatiya berpirsiyar ya dikeve ser milê Hêzên Azadî û Demokrasiyê yên Kurd nehatiye bicihanîn. Lê tevî rastiya heyî jî hewldanên wê bixin muxatabê nêzîkatiyên eniya dijber. Di nûçe û şîroveyên di organên çapemenî û ragihandinê de ev nêzîkatî tê nîşandan. Diyar e ku ev yek encamên erênî bi xwe re neyne û wê xizmetê ji aloztirkirina rewşa heyî re bike.
Di nêzîkatiyên beriya hilbijartinên herêmî pêk werin hatin nîşandan de jî ev yek bi rengekî vekirî hate dîtin. Tevkujiya li Koşuyolu ya Amedê ji aliyê kê pêk hatiye baş tê zanîn, hewldanên ji bo bixin stûyê PKK’ê; di 2’yemîn îdianameya doza Ergenekonê de hewldana têkildarkirina Ergenekon û PKK’ê; gotegotên der barê konferansa tê gotin li Hewlêrê dê pêk were û biryarên qaşo der barê PKK’ê de werin standin mînakên herî berbiçav in. Xwediyê van nêzîkahiyan dixwazin çi bikin êdî ev li ser teqdîra raya giştî û derdorên demokratîk yên histiyar maye.
Ji bo pêkanîna aştiyeke mayinde û di konferanseke navbera kurdan de babetên ku pêwîst e li ber çavan bêne girtin û destnîşankirin beriya niha mîna pîvanan ji aliyê Rêber Apo ve hatibûn destnîşankirin. Di vê çarçoveyê de ji bo aştiyeke mayinde ya li Tirkiyeyê ev pîvan hatibûn destnîşankirin: 1-Agirbesta Dualî; 2- Komîsyona Lêkolîna Rastiyan û Edaletê; 3- Destûreke Bingehîn a Sivîl. Ji bo konferanseke di navbera kurdan de jî ev pîvan destnîşan kiribûn: 1- şer û Aştî; 2- Yekitî; 3- Pîvana Demokratîkbûnê; 4- Mafên Çandî; 5- Siyaset, Civakî, Aborî ya Demokratîk.
Destnîşan kiribû ku ev xal dikarin ji aliyê her kesî ve bêne qebûlkirin. Tevî ku pêwîst dikir tiştên bi esasî girtiba dest û di nêzîkahiya ji bo PKK’ê de li ber çavan hatibana girtin ev bin jî, balkêş e mîna ku ev tişt nehatine gotin tevdigerin û hin şert û mercên ku pêwîst e hişyarî bêtir hebe tên afirandin. Sedemên mafdar ên tevgereke wisa pêwîstî bi hişyariyê dibîne hene: Daxuyaniyên Serokomarê Tirkiyeyê Abdullah Gul ên di dema serdana Iraqê û piştî serdanê, Peyamên ku Serokomarê Iraqê Celal Talabanî piştî hevdîtina bi Serokomarê Tirkiyeyê re dan çapameniyê, Sewqiyata leşkerî ya Artêşa Tirk a li ser sînorê başûrê Kurdistanê û tevgera leşkerî dibin sedemên fikarên bi vî rengî. Her wiha divê planên DYA’yê yên tasfiyekirina PKK’ê jî li van bê zêdekirin.
Plana tasfiyeya PKK’ê ya beriya niha ji Serokê DYA’yê Barack Obama hatibû pirsîn û ji aliyê Nûnerê Taybet yê Iraqê Henri J. Barkey ve hatibû amadekirin di hin organên çapamenî û ragihandinê de hatibû guftûgokirin. Têkoşîna Azadî û Demokrasiya Kurd jî têkildarî mijarê helwesta xwe nîşan dabû. Girîng e ku di rapora Henri J. Barkey pêşkêşî Barack Obama kir de bi rengekî vekirî tasfiyekirina PKK’ê û ji bo wê yekê ketina dewreyê ya DYA’yê ji aliyê leşkerî ve tê pêşniyarkirin. Ev tev dibin sedem ku ji her demê bêhtir hêzên Azadî û Demokrasiya Kurd bi baldarî û hestyarî tevbigerin. Lewma mafê tu kes an derdorê tune ye ku bêje Hezên Azadî û Demokrasiya Kurd, ‘çima hûn wisa nêzîk dibin’.
Beriya her kesî û herî zêde Têkoşîna Azadî û Demokrasiya Kurd dixwaze li Tirkiyeyê aştiyeke mayinde pêk were û konferanseke yekitiya neteweyî di navbera kurdan de pêk were. Tiştekî berovajî vê yekê ne kes dikare bêje ne jî îdia bike. Ji ber ku delîlê vê yekê li berbiçavan hene. Ji bo li Tirkiyeyê aştiyeke mayinde pêk were ji sala 1993’yan heta niha gelek caran agirbestên yekalî hatin îlankirin û pêvajoyên bêçalakîbûnê hatin îlankirin. Ji bo di navbera kudan de konferansek pêk were gelek caran biryar hatin girtin, bang hatin kirin û hewldan pêk hatin. Di hemû kongre û konferansên PKK’ê yên piştî salên 1990’î di vê çarçoveyê de biryar hatin girtin û ji raya giştî re hatin aşkerakirin. Hêzên Azadî û Demokrasiya Kurd îro jî nêzîkbûneke bi heman rengî diparêzin.
Lê divê ev nêzîkahî bersiva xwe jî bibînin. Nezîkbûn û gavên yekalî yên heta niha hatin avêtin mîna tê xwestin nehatin bersivandin, her wiha ev yek berovajî hatin şîrovekirin û mîna zeîf an jî lawaziyê hatin dîtin.
Bi vê yekê jî sînor neman û xwestin vê rewşê li dijî Hêzên Azadî û Demokrasiya Kurd bikar bînin. Komploya Navnetewî ya li dijî Rêber Apo jî di demeke wisa de pêkanîn. Bêguman mafê kesî tune ye van tiştan bijî û bi gelê me bide jiyîn. Gelê me nîşan da ku ew ê careke din destûrê nede ku tiştekî wisa bibe û heman tiştan bijî.
Raperina Demokratîk ya gelê me ji 15’ê Sibatê da destpêkirin, bi pîrozbahiyên Newrozê gihand asta herî bilind, tevî hemû astengî û hîleyan bi îradeya xwe ya di sindoqan de nîşandan ev helwesta xwe bi rengekî zelal raxiste ber çavan.
Gelê me bi tekoşîna demokratîk a bilind kiriye nîşan daye ku li Tirkiyeyê aştiyeke mayinde û konferanseke di navbera kurdan de wê çawa pêk were û bi xwedîderketina Rêber Apo û pîvanên wî nîşan da ku ev yek çawa dikarin pêk werin.
Heger bi rastî tê xwestin li Tirkiyeyê aştiyeke mayinde saz bibe û konferanseke di navbera kurdan de pêk were û encam bê bidestxistin ji bicihanîna van pîvanan pêde ne tiştekî werê kirin heye ne gotineke bê gotin maye.
- Ayrıntılar